Shloka 124
Adhyāya 125: Raṅga-pradarśana — Arjuna’s Entry and Astric Demonstration (रङ्गप्रदर्शनम्)
(ततः पुरोहित: स्नात्वा प्रेतकर्मणि पारग: । हिरण्यशकलान्याज्यं तिलान् दधि च तण्डुलान् ।। उदकुम्भं सपरशुं समानीय तपस्विभि: । अश्वमेधाग्निमाहृत्य यथान्यायं समन्ततः ।। काश्यप: कारयामास पाण्डो: प्रेतस्य तां क्रियाम् ।। तदनन्तर प्रेतकर्मके पारंगत विद्वान् पुरोहित काश्यपने स्नान करके सुवर्णखण्ड, घृत, तिल, दही, चावल, जलसे भरा घड़ा और फरसा आदि वस्तुओंको एकत्र करके तपस्वी मुनियोंद्वारा अश्वमेधकी अग्नि मँगवायी और उसे चारों ओरसे चितासे छुलाकर यथायोग्य शास्त्रीय विधिसे पाण्डुका दाह-संस्कार करवाया। अहताम्बरसंवीतो भ्रातृभि: सहितो5नघ: । उदकं कृतवांस्तत्र पुरोहितमते स्थित: ।। अर्हतस्तस्य कृत्यानि शतशूड्ननिवासिन: । तापसा विधिवच्चक्रुश्नारणा ऋषिभि: सह ।।) भाइयोंसहित निष्पाप युधिष्ठिरने नूतन वस्त्र धारण करके पुरोहितकी आज्ञाके अनुसार जलांजलि देनेका कार्य पूरा किया। शतशृंगनिवासी तपस्वी मुनियों और चारणोंने आदरणीय राजा पाण्डुके परलोक-सम्बन्धी सब कार्य विधिपूर्वक सम्पन्न किये। इति श्रीमहा भारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि पाण्डूपरमे चतुर्विशत्यधिकशततमो<ध्याय:
tataḥ purohitaḥ snātvā pretakarmaṇi pāragāḥ | hiraṇyaśakalāny ājyaṃ tilān dadhi ca taṇḍulān || udakumbhaṃ saparaśuṃ samānīya tapassvibhiḥ | aśvamedhāgnim āhṛtya yathānyāyaṃ samantataḥ || kāśyapaḥ kārayāmāsa pāṇḍoḥ pretasya tāṃ kriyām || ahatāmbarasaṃvīto bhrātṛbhiḥ sahito 'naghaḥ | udakaṃ kṛtavāṃs tatra purohitamate sthitaḥ || arhatas tasya kṛtyāni śataśṛṅganivāsinaḥ | tāpasā vidhivac cakruś cāraṇā ṛṣibhiḥ saha ||
అనంతరం ప్రేతకర్మలో నిపుణుడైన పురోహితుడు కాశ్యపుడు స్నానం చేసి, స్వర్ణఖండాలు, ఘృతం, తిలలు, దధి, బియ్యం, నీటితో నిండిన కుండ, పరశు మొదలైన ద్రవ్యాలను సమకూర్చెను. తపస్వి మునుల సహాయంతో అశ్వమేధపు పవిత్ర అగ్నిని తెప్పించి, శాస్త్రోక్త విధి ప్రకారం చుట్టూరా ఏర్పాట్లు చేసి, దివంగత పాండువుకు దాహసంస్కారాన్ని నిర్వహింపజేశెను. ఆపై పాపరహితుడైన యుధిష్ఠిరుడు సోదరులతో కలిసి నూతన వస్త్రాలు ధరించి, పురోహితుని ఆజ్ఞానుసారం అక్కడ జలాంజలి సమర్పించెను. శతశృంగనివాసి తపస్వులు, చారణులు, ఋషులతో కలిసి ఆ పూజ్య రాజుకు సంబంధించిన పరలోకకర్మలన్నిటిని విధివిధానంగా పూర్తిచేశారు।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Dharma is shown as disciplined responsibility in times of loss: the living honor the dead through prescribed rites, guided by learned authority (the purohita) and supported by community witnesses (ascetics, ṛṣis, and Cāraṇas). Ethical conduct here is not abstract—it is enacted through correct, respectful ritual action and filial duty.
After Pāṇḍu’s death, the priest Kāśyapa prepares the required ritual substances and brings a sacred fire associated with the Aśvamedha. He conducts Pāṇḍu’s funerary rites according to rule. Yudhiṣṭhira, wearing fresh garments and accompanied by his brothers, performs the water-oblation as instructed. Ascetics of Śataśṛṅga, together with ṛṣis and Cāraṇas, complete the remaining posthumous rites.