Shloka 26
Adhyāya 123 — Droṇa’s Pedagogy: Arjuna’s Preeminence, Ekalavya’s Self-Training, and the Bhāsa-Lakṣya Trial
आत्मना च महाबाहुरेकपादस्थितो5 भवत् । उग्रं स तप आस्थाय परमेण समाधिना,त॑ तु कालेन महता वासव: प्रत्यपद्यत । और भारत! वे महाबाहु धर्मात्मा पाण्डु स्वयं देवताओंके ईश्वर इन्द्रदेवकी आराधना करनेके लिये चित्तवृत्तियोंको अत्यन्त एकाग्र करके एक पैरसे खड़े हो सूर्यके साथ-साथ उग्र तप करने लगे अर्थात् सूर्योदय होनेके समय एक पैरसे खड़े होते और सूर्यास्ततक उसी रूपमें खड़े रहते। इस तरह दीर्घकाल व्यतीत हो जानेपर इन्द्रदेव उनपर प्रसन्न हो उनके समीप आये और इस प्रकार बोले--
vaiśampāyana uvāca | ātmanā ca mahābāhur ekapāda-sthito 'bhavat | ugraṃ sa tapa āsthāya parameṇa samādhinā | tataḥ tu kālena mahatā vāsavaḥ pratyapadyata |
మహాబాహువు పాండువు ఆత్మనిగ్రహంతో ఒక కాళ్లపై నిలబడి, పరమ సమాధితో ఉగ్ర తపస్సును ఆశ్రయించాడు. దీర్ఘకాలానంతరం వాసవుడు (ఇంద్రుడు) అతనిపై ప్రసన్నుడై సమీపించాడు.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes that spiritual aims are pursued through disciplined self-mastery (ātmanā), severe but focused austerity (ugraṃ tapaḥ), and unwavering concentration (parameṇa samādhinā). Divine response is portrayed as arising after sustained ethical effort and inner restraint rather than impulsive desire or coercion.
Pāṇḍu undertakes intense ascetic practice, standing on one foot in deep concentration for a long time. After this prolonged tapas, Indra (Vāsava) becomes pleased and approaches him, setting up Indra’s forthcoming speech and the next narrative development.