Shloka 7
Droṇa–Drupada Saṃvāda and Droṇa’s Reception at the Kuru Court (द्रोण-द्रुपद-संवादः; कुरुनगरप्रवेशः)
प्रसादार्थ मया ते5यं शिरस्यभ्युद्यतो55जलि: । मन्नियोगात् सुकेशान्ते द्विजातेस्तपसाधिकात्,साधु पुरुष इसीको प्राचीन धर्म कहते हैं। राजकन्ये! पति अपनी पत्नीसे जो बात कहे, वह धर्मके अनुकूल हो या प्रतिकूल, उसे अवश्य पूर्ण करना चाहिये--ऐसा वेदज्ञ पुरुषोंका कथन है। विशेषतः ऐसा पति, जो पुत्रकी अभिलाषा रखता हो और स्वयं संतानोत्पादनकी शक्तिसे रहित हो, जो बात कहे, वह अवश्य माननी चाहिये। निर्दोष अंगोंवाली शुभलक्षणे! मैं चूँकि पुत्रका मुँह देखनेके लिये लालायित हूँ, अतएव तुम्हारी प्रसन्नताके लिये मस्तकके समीप यह अंजलि धारण करता हूँ, जो लाल-लाल अंगुलियोंसे युक्त तथा कमलदलके समान सुशोभित है। सुन्दर केशोंवाली प्रिये! तुम मेरे आदेशसे तपस्यामें बढ़े-चढ़े हुए किसी श्रेष्ठ ब्राह्मणके साथ समागम करके गुणवान् पुत्र उत्पन्न करो। सुश्रोणि! तुम्हारे प्रयत्नसे मैं पुत्रवानोंकी गति प्राप्त करूँ, ऐसी मेरी अभिलाषा है
vaiśampāyana uvāca | prasādārthaṃ mayā te 'yaṃ śirasy abhyudyato 'ñjaliḥ | manniyogāt sukeśānte dvijātis tapasa adhikāt |
వైశంపాయనుడు పలికెను—నీ అనుగ్రహం పొందుటకై నా శిరస్సు సమీపమున ఈ అంజలిని ఎత్తుచున్నాను. సుకేశి ప్రియే! నా నియోగముచేత తపస్సులో శ్రేష్ఠుడైన ద్విజ బ్రాహ్మణుని సమీపించి గుణవంతుడైన పుత్రుని ప్రసవించుము. పండితులు దీనినే ప్రాచీన ధర్మనియమమని చెప్పుదురు—భర్త భార్యను ఏది కోరినను, అది ధర్మానుకూలమైయుండునా విరుద్ధమైయుండునా, నెరవేర్చవలెను; ముఖ్యంగా భర్త పుత్రకామి అయి తానే సంతానోత్పత్తికి అశక్తుడైయుంటే. నిర్దోషాంగి, శుభే! పుత్రముఖ దర్శనానికి నేను ఆతురుడను; అందుకే నీ సంతృప్తికోసం వేడుకొనుచున్నాను—ఈ నియోగాన్ని పూర్తి చేయుము, తద్వారా నీ ప్రయత్నమువలన నేను పుత్రవంతుల గతి పొందుదును.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage frames an ‘ancient dharma’ in which a wife is urged to comply with her husband’s directive, especially when the goal is securing progeny through niyoga—approaching an ascetically eminent Brahmin to beget a son for the husband’s lineage.
A husband, longing for a son but unable to father one himself, pleads with his wife using a respectful añjali and instructs her to undertake niyoga with a highly austere Brahmin so that a worthy son may be born and the husband may attain the social-religious status associated with having offspring.