Shloka 18
पाण्डोः श्राद्धं, सत्यवत्याः वनगमनम्, बाल्यस्पर्धा च
Pāṇḍu’s Śrāddha, Satyavatī’s Withdrawal, and Childhood Rivalry
तासु चाप्यनवस्थासू त्यक्तसर्वेन्द्रियक्रिय: । सम्परित्यक्तधर्मार्थ: सुनिर्णिक्तात्मकल्मष:,जीवित पुरुषोंद्वारा अपने अभ्युदयके लिये जो-जो कर्म किये जा सकते हैं, उन समस्त सकाम कर्मोंको मैं त्याग दूँगा; क्योंकि वे सब कालसे सीमित हैं। अनित्य फल देनेवाली क्रियाओंके लिये जो सम्पूर्ण इन्द्रियोंद्वारा चेष्टा की जाती है, उस चेष्टाको भी मैं सर्वथा त्याग दूँगा; धर्मके फलको भी छोड़ दूँगा। अपने अन्तःकरणके मलको सर्वथा धोकर शुद्ध हो जाऊँगा
tāsu cāpyanavasthāsu tyaktasarvendriyakriyaḥ | samparityaktadharmārthaḥ sunirṇiktātmakalmaṣaḥ ||
వైశంపాయనుడు అన్నాడు— ఆ అశాశ్వతమైన, స్థిరం కాని పరిస్థితుల మధ్య కూడా అతడు సమస్త ఇంద్రియక్రియలను విడిచిపెట్టాడు. ధర్మార్థాల లక్ష్యాలనూ పూర్తిగా పరిత్యజించి, అంతరంలోని మలినాలను పూర్తిగా కడిగివేయాలని నిశ్చయించాడు— కాలపరిమితమైన నశ్వర ఫలాలు కాదు, అంతఃశుద్ధియే అతని లక్ష్యం.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes radical detachment: when circumstances are unstable, one may turn inward—restraining sense-driven activity and relinquishing even socially valued aims (dharma and artha)—to focus on cleansing inner impurity and attaining moral-spiritual clarity.
Vaiśampāyana narrates a shift in a character’s orientation: faced with unsettled conditions, the person withdraws from outward pursuits and sense-based actions, choosing purification of the self over the pursuit of worldly or even duty-based rewards.