Shloka 13

कृतकृत्या भवेयं वै पुत्रदौहित्रसंवृता । यदि सत्यं तपस्तप्तं दत्तं वाप्यथवा हुतम्‌,कहते हैं, स्त्रियोंका दामादमें पुत्रसे भी अधिक स्नेह होता है। यदि मुझे भी सौ पुत्रोंके अतिरिक्त एक पुत्री प्राप्त हो जाय तो मैं पुत्र और दौहित्र दोनोंसे घिरी रहकर कृतकृत्य हो जाऊँ। यदि मैंने सचमुच तप, दान अथवा होम किया हो तथा गुरुजनोंको सेवाद्वारा प्रसन्न कर लिया हो, तो मुझे पुत्री अवश्य प्राप्त हो। इसी बीचमें मुनिश्रेष्ठ भगवान्‌ श्रीकृष्णद्वैपायन वेदव्यासने स्वयं ही उस मांसपिण्डके विभाग कर दिये और पूरे सौ अंशोंकी गणना करके गान्धारीसे कहा

kṛtakṛtyā bhaveyaṃ vai putradauhitrasaṃvṛtā | yadi satyaṃ tapastaptaṃ dattaṃ vāpyathavā hutam ||

పుత్రులు, దౌహిత్రులతో చుట్టుముట్టబడి నేను నిశ్చయంగా కృతార్థురాలనవుతాను. నేను నిజంగా తపస్సు చేసి ఉంటే, దానం చేసి ఉంటే, లేదా యజ్ఞంలో హవిస్సు అర్పించి ఉంటే—నాకు ఒక కుమార్తె కూడా లభించుగాక.

कृतकृत्याhaving accomplished what is to be done; fulfilled
कृतकृत्या:
Karta
TypeAdjective
Rootकृतकृत्य
FormFeminine, Nominative, Singular
भवेयम्may I become
भवेयम्:
TypeVerb
Rootभू
FormOptative (Vidhi-lin), 1st, Singular, Parasmaipada
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
पुत्रby/with a son
पुत्र:
Karana
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Instrumental, Singular
दौहित्रby/with a daughter's son (grandson)
दौहित्र:
Karana
TypeNoun
Rootदौहित्र
FormMasculine, Instrumental, Singular
संवृताsurrounded, encompassed
संवृता:
Karta
TypeAdjective
Rootसंवृत
FormFeminine, Nominative, Singular
यदिif
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि
सत्यम्truly, indeed
सत्यम्:
TypeIndeclinable
Rootसत्य
तपःausterity, penance
तपः:
Karma
TypeNoun
Rootतपस्
FormNeuter, Accusative, Singular
तप्तम्performed (lit. heated); practiced
तप्तम्:
TypeAdjective
Rootतप्त
FormNeuter, Accusative, Singular
दत्तम्given (as a gift)
दत्तम्:
TypeAdjective
Rootदत्त
FormNeuter, Accusative, Singular
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
अपिalso, even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
अथवाor else
अथवा:
TypeIndeclinable
Rootअथवा
हुतम्offered (in fire); sacrificed
हुतम्:
TypeAdjective
Rootहुत
FormNeuter, Accusative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana

Educational Q&A

The verse links personal fulfillment (kṛtakṛtyatā) with righteous acts—tapas (discipline), dāna (giving), and homa (sacrificial offering)—and expresses the cultural-ethical value placed on family continuity through both sons and a daughter’s lineage (dauhitra).

The speaker voices a wish to be ‘complete’ by having both sons and a grandson through a daughter, invoking the merit of austerity, charity, and sacrifice as grounds for receiving such a blessing.