
यतिप्रायश्चित्तविधानम् (Ascetic Atonements and Discipline)
సూతుడు యతుల కొరకు శివప్రోక్తమైన ప్రత్యేక ప్రాయశ్చిత్తాన్ని వివరిస్తాడు. పాపం వాక్కు, మనస్సు, శరీరం నుండి పుట్టే త్రివిధమని, అది నిరంతరం సంసారబంధాన్ని పెంచుతుందని చెప్పి, జాగ్రత్తగల సాధకునికి యోగమే పరమశక్తి; దాని ద్వారా జ్ఞానులు అవిద్యను జయించి పరమపదాన్ని పొందుతారని పేర్కొంటాడు. తరువాత భిక్షువుల వ్రత-ఉపవ్రతాలు, తప్పిదానుసారం ప్రాయశ్చిత్తాల క్రమం, కామప్రేరిత స్త్రీసంగానికి ప్రాణాయామసహిత సాంతపనము, అనంతరం కృచ్ఛ్రము, మళ్లీ మళ్లీ శుద్ధి చేసుకొని నియమిత ఆశ్రమజీవితానికి తిరిగి రావాలని ఉపదేశం. అసత్యం నిషిద్ధం; చౌర్యం మహాధర్మవిరోధమై హింసతో సమమని—ధనం ప్రాణంతో బంధమై ఉందని—ఖండన. తీవ్రమైన పతనాలకు దీర్ఘకాల చాంద్రాయణం. కర్మ-వాక్య-చిత్తాలలో అహింస ప్రధానము; సూక్ష్మజీవులకు అనుకోకుండా హాని చేస్తే కృచ్ఛ్రాతికృచ్ఛ్రం లేదా చాంద్రాయణం. రాత్రి-పగలు స్రావభేదానికి వేర్వేరు ప్రాణాయామ-ఉపవాసాలు, నిషిద్ధాహారాల జాబితా, ఉల్లంఘనకు ప్రాజాపత్య-కృచ్ఛ్రం. చివరికి శుద్ధ యతి మట్టి-బంగారాన్ని సమంగా చూచి, సర్వభూతహితంలో లీనమై, పునర్జన్మాతీత శాశ్వత ధామాన్ని పొందుతాడు।
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे सदाचारकथनं नामैकोननवतितमो ऽध्यायः सूत उवाच अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि यतीनामिह निश्चितम् प्रायश्चित्तं शिवप्रोक्तं यतीनां पापशोधनम्
ఇట్లు శ్రీలింగమహాపురాణ పూర్వభాగంలో ‘సదాచారకథనం’ అనే ఎనభై తొమ్మిదవ అధ్యాయం. సూతుడు పలికెను—ఇకపై యతుల పాపశోధనకై శివుడు ఉపదేశించిన, యతులకు నిశ్చితమైన ప్రాయశ్చిత్తాన్ని నేను వివరిస్తాను.
Verse 2
पापं हि त्रिविधं ज्ञेयं वाङ्मनःकायसंभवम् सततं हि दिवा रात्रौ येनेदं वेष्ट्यते जगत्
పాపము త్రివిధమని తెలుసుకోవలెను—వాక్కు, మనస్సు, కాయము నుండి పుట్టినది. పగలు-రాత్రి నిరంతరం ఇదే జగత్తును ఆవరించును; జీవుడు పాశబద్ధ పశువువలె ఉండును, పతి అయిన శ్రీశివుని శరణు పొందువరకు.
Verse 3
तत्कर्मणा विनाप्येष तिष्ठतीति परा श्रुतिः क्षणमेवं प्रयोज्यं तु आयुष्यं तु विधारणम्
పరమ శ్రుతి ఇలా చెబుతుంది—ఆ ప్రత్యేక కర్మ లేకున్నా ఇదే (ప్రాణశక్తి) నిలిచి ఉంటుంది. కాబట్టి ఒక్క క్షణమైనా ఈ విధంగా వినియోగించాలి—ఆయుష్షు ధారణకూ స్థిరత్వానికీ.
Verse 4
भवेद्योगो ऽप्रमत्तस्य योगो हि परमं बलम् न हि योगात्परं किंचिन् नराणां दृश्यते शुभम्
అప్రమత్తుడైన జాగ్రత్తవంతునికి యోగము కలుగును; యోగమే పరమ బలము. మనుష్యులకు యోగమునకు మించిన శుభము ఏదియు కనిపించదు—పాశఛేదముచే పశు-జీవుడు పతి అయిన ప్రభువుని వైపు నడిపింపబడును.
Verse 5
तस्माद् योगं प्रशंसन्ति धर्मयुक्ता मनीषिणः अविद्यां विद्यया जित्वा प्राप्यैश्वर्यमनुत्तमम्
అందుచేత ధర్మములో స్థితులైన మేధావులు యోగమును ప్రశంసిస్తారు; విద్యచే అవిద్యను జయించి అనుత్తమ ఐశ్వర్యమును పొందుతారు.
Verse 6
दृष्ट्वा परावरं धीराः परं गच्छन्ति तत्पदम् व्रतानि यानि भिक्षूणां तथैवोपव्रतानि च
పరా-అవరములకూ అతీతమైన పరమ తత్త్వమును దర్శించి ధీరులు ఆ పరమ పదమును చేరుతారు. అలాగే భిక్షువుల వ్రతములు మరియు వారి ఉపవ్రతములు (అనుశాసనలు) కూడా వివరించబడ్డాయి.
Verse 7
एकैकातिक्रमे तेषां प्रायश्चित्तं विधीयते उपेत्य तु स्त्रियं कामात् प्रायश्चित्तं विनिर्दिशेत्
ఆ నియమాలలో ఒక్కొక్క అతిక్రమానికి ప్రాయశ్చిత్తం విధించబడింది. అలాగే కామవశంగా స్త్రీని సమీపించినవాడికి కూడా తగిన ప్రాయశ్చిత్తాన్ని ప్రత్యేకంగా నిర్దేశించాలి.
Verse 8
प्राणायामसमायुक्तं चरेत्सांतपनं व्रतम् ततश्चरति निर्देशात् कृच्छ्रं चान्ते समाहितः
ప్రాణాయామంతో యుక్తుడై సాంతపన వ్రతాన్ని ఆచరించాలి. అనంతరం శాస్త్రనిర్దేశం ప్రకారం కృచ్ఛ్ర తపస్సును కూడా చేసి, చివరికి మనస్సును సమాహితంగా ఉంచాలి.
Verse 9
पुनर् आश्रमम् आगत्य चरेद्भिक्षुरतन्द्रितः न धर्मयुक्तमनृतं हिनस्तीति मनीषिणः
మళ్లీ ఆశ్రమానికి వచ్చి భిక్షువు నిర్లక్ష్యం లేకుండా సంచరించాలి. జ్ఞానులు చెబుతారు—ధర్మంతో యుక్తమైన అసత్యం ధర్మాన్ని హానిచేయదు, ఎందుకంటే అది ధర్మార్థమే.
Verse 10
तथापि न च कर्तव्यं प्रसंगो ह्येष दारुणः अहोरात्रोपवासश् च प्राणायामशतं तथा
అయినప్పటికీ అది చేయకూడదు; ఎందుకంటే ఈ సంగతే అత్యంత భయంకరం. దానికి బదులుగా పగలు-రాత్రి ఉపవాసం చేసి, అలాగే ప్రాణాయామాన్ని వందసార్లు చేయాలి.
Verse 11
असद्वादो न कर्तव्यो यतिना धर्मलिप्सुना परमापद्गतेनापि न कार्यं स्तेयमप्युत
ధర్మాన్ని కోరుకునే యతి అసద్వాక్యాన్ని పలకకూడదు. అత్యంత ఆపదలో పడినప్పటికీ దొంగతనం చేయకూడదు—దానికి సమ్మతించడమూ కాదు.
Verse 12
इम्पोर्तन्चे ओफ़् पोस्सेस्सिओन् स्तेयादभ्यधिकः कश्चिन् नास्त्यधर्म इति श्रुतिः हिंसा ह्येषा परा सृष्टा स्तैन्यं वै कथितं तथा
శ్రుతి ఇలా ప్రకటిస్తుంది—పరిగ్రహాసక్తి నుండి పుట్టిన దొంగతనంకన్నా గొప్ప అధర్మం లేదు. అటువంటి దొంగతనం పరమ హింసే; అందుకే దానిని ‘స్తైన్యం’ అని, మూలంగా ‘హింస’ అని చెప్పబడింది.
Verse 13
यदेतद्द्रविणं नाम प्राणा ह्येते बहिश्चराः स तस्य हरते प्राणान् यो यस्य हरते धनम्
‘ధనం’ అని పిలువబడేది నిజానికి ప్రాణాలే బాహ్యంగా సంచరించుట. అందువల్ల ఎవడు ఎవరి ధనాన్ని హరిస్తాడో, అతడు వారి ప్రాణాలనే హరిస్తాడని చెప్పబడుతుంది—పశు (బద్ధ జీవి) యొక్క జీవనాధారాలను దోచి, పతి శివుని ధర్మానికి విరుద్ధంగా పాశబంధాన్ని పెంచుతాడు.
Verse 14
एवं कृत्वा सुदुष्टात्मा भिन्नवृत्तो व्रताच्च्युतः भूयो निर्वेदमापन्नश् चरेच्चान्द्रायणं व्रतम्
ఇలా చేసిన దుష్టచిత్తుడు, ఆచరణం భిన్నమై వ్రతచ్యుతుడైనవాడు—మళ్లీ నిజమైన నిర్వేదంతో చాంద్రాయణ వ్రతాన్ని ఆచరించాలి; అప్పుడు పశు (బద్ధ జీవి) యొక్క పాశాలు సడలించి, పతి శివుని మార్గానికి తిరుగుతాడు.
Verse 15
विधिना शास्त्रदृष्टेन संवत्सरमिति श्रुतिः ततः संवत्सरस्यान्ते भूयः प्रक्षीणकल्मषः पुनर्निर्वेदमापन्नश् चरेद्भिक्षुरतन्द्रितः
శ్రుతి చెబుతుంది—శాస్త్రంలో చూపిన విధానంతో ఒక సంవత్సరం పాటు ఆచరించాలి. ఆ తరువాత సంవత్సరాంతంలో, కల్మషం మరింత క్షీణించినపుడు, భిక్షువు మళ్లీ నిర్వేదంలో స్థిరపడి అలసత్వం లేకుండా భిక్షాచరణ కొనసాగించాలి.
Verse 16
अहिंसा सर्वभूतानां कर्मणा मनसा गिरा अकामादपि हिंसेत यदि भिक्षुः पशून् कृमीन्
కర్మ, మనస్సు, వాక్కు ద్వారా సమస్త భూతాల పట్ల అహింసే నియమం; అయినా భిక్షువు కోరిక లేకుండానే జంతువులకు లేదా కృములకు హాని చేస్తే, అతడు వ్రతభంగం చేసినవాడిగా భావించబడతాడు. శివకృప కోరే పశు (బద్ధ జీవి)కు ఈ నియమమే పాశసడలింపుకు ద్వారం, పతి శివుని వైపు మళ్లిస్తుంది.
Verse 17
कृच्छ्रातिकृच्छ्रं कुर्वीत चान्द्रायणमथापि वा स्कन्देदिन्द्रियदौर्बल्यात् स्त्रियं दृष्ट्वा यतिर्यदि
ఇంద్రియదౌర్భల్యంతో స్త్రీని చూసి యతి స్ఖలితుడైతే, అతడు కఠినమైన ‘కృచ్ఛ్రాతికృచ్ఛ్ర’ ప్రాయశ్చిత్తం చేయవలెను, లేక ‘చాంద్రాయణ’ వ్రతం ఆచరించవలెను. ఈ తపస్సుతో పశు-జీవుడు ఇంద్రియనిగ్రహం చేసి పాశాన్ని శిథిలం చేసి, మళ్లీ పతి—శివుని వైపు మళ్లును।
Verse 18
तेन धारयितव्या वै प्राणायामास्तु षोडश दिवा स्कन्नस्य विप्रस्य प्रायश्चित्तं विधीयते
కాబట్టి పదహారు ప్రాణాయామాలు తప్పక చేయవలెను; పగలు స్ఖలితుడైన బ్రాహ్మణునికి ఇదే ప్రాయశ్చిత్తంగా విధించబడింది. ఈ శుద్ధిసాధనతో మలరూప పాశం శిథిలమై, అతడు మళ్లీ శివపూజకు అర్హుడగును।
Verse 19
त्रिरात्रमुपवासाश् च प्राणायामशतं तथा रात्रौ स्कन्नः शुचिः स्नात्वा द्वादशैव तु धारणा
మూడు రాత్రులు ఉపవాసం చేయాలి, అలాగే వంద ప్రాణాయామాలు చేయాలి. తరువాత రాత్రి—స్ఖలితుడైతే—నియమానుసారం శుచిగా ఉండి స్నానం చేసి పన్నెండు ధారణలు (ఏకాగ్ర ధ్యానం) చేయాలి; ఇది శివపూజాసాధనలోని నియమం।
Verse 20
प्राणायामेन शुद्धात्मा विरजा जायते द्विजाः एकान्नं मधुमांसं वा अशृतान्नं तथैव च
హే ద్విజులారా, ప్రాణాయామంతో అంతఃకరణం శుద్ధమై రజోధూళి లేనిదిగా అవుతుంది. నియమానుసారం ఒక్కసారి భోజనం, లేదా (విధి ఉన్నప్పుడు) తేనె-మాంసం, అలాగే ఉడకని ఆహారమును కూడా స్వీకరించాలి—ఇది యోగస్థైర్యం, శివభక్తిని పోషిస్తుంది।
Verse 21
अभोज्यानि यतीनां तु प्रत्यक्षलवणानि च एकैकातिक्रमात्तेषां प्रायश्चित्तं विधीयते
యతులకు కొన్ని ఆహారాలు నిషిద్ధం—ప్రత్యక్షంగా ఉప్పు కలిగినవి ముఖ్యంగా. వాటిలో ఏ ఒక్క నియమాన్ని అతిక్రమించినా దానికి ప్రాయశ్చిత్తం విధించబడింది—నియమభంగ శుద్ధి, శివానుగ్రహసిద్ధి కోసం।
Verse 22
प्राजापत्येन कृच्छ्रेण ततः पापात्प्रमुच्यते व्यतिक्रमाश् च ये केचिद् वाङ्मनःकायसंभवाः
ప్రాజాపత్య కృచ్ఛ్ర వ్రతాన్ని ఆచరించినవాడు పాపం నుండి విముక్తుడవుతాడు. వాక్కు, మనస్సు, శరీరం ద్వారా కలిగిన ఏ విధమైన అతిక్రమాల నుండీ అతడు విడిపోతాడు.
Verse 23
सद्भिः सह विनिश्चित्य यद्ब्रूयुस्तत्समाचरेत्
సద్గుణుల సమక్షంలో విచారించి వారు చెప్పినదే యథాతథంగా ఆచరించాలి. ధర్మవివేక మార్గదర్శకత్వంలో ఇదే పశువు (జీవుడు) యొక్క పాశబంధాన్ని సడలించి పతి—శివుని—ప్రసన్నం చేస్తుంది.
Verse 24
चरेद्धि शुद्धः समलोष्टकाञ्चनः समस्तभूतेषु च सत्समाहितः स्थानं ध्रुवं शाश्वतमव्ययं तु परं हि गत्वा न पुनर्हि जायते
శుద్ధుడై జీవించాలి; మట్టిగడ్డను, బంగారాన్ని సమానంగా చూడాలి; సమస్త జీవుల పట్ల సత్-సమాహిత చిత్తంతో నిలవాలి. పతి—శివుని—పరమ, ధ్రువ, శాశ్వత, అవ్యయ ధామాన్ని చేరినవాడు మళ్లీ జన్మించడు.
Pāpa is defined as threefold: arising from speech (vāk), mind (manas), and body (kāya), and these continuously shape bondage unless purified through discipline and yogic vigilance.
The chapter prescribes prāṇāyāma combined with fasting and vratas such as sāntapana, kṛcchra (and kṛcchrātikṛcchra), prājāpatya-kṛcchra, and cāndrāyaṇa—applied in graded form depending on the lapse (sexual misconduct, harm, falsehood, theft, and food violations).