Adhyaya 60

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे सूर्यरश्मिस्वरूपकथनं नामैकोनषष्टितमो ऽध्यायः सूत उवाच शेषाः पञ्च ग्रहा ज्ञेया ईश्वराः कामचारिणः पठ्यते चाग्निरादित्य उदकं चन्द्रमाः स्मृतः

ఇట్లు శ్రీలింగమహాపురాణ పూర్వభాగంలో ‘సూర్యరశ్మిస్వరూపకథనం’ అనే ఏకోనషష్టితమ అధ్యాయం. సూతుడు పలికెను—మిగిలిన ఐదు గ్రహాలు ఈశ్వరస్వరూపాలు, స్వేచ్ఛగా సంచరించువారు. ఆదిత్యుడు అగ్నిరూపమని, చంద్రుడు జలస్వరూపమని స్మరింపబడును।

Verse 2

शेषाणां प्रकृतिं सम्यग् वक्ष्यमाणां निबोधत सुरसेनापतिः स्कन्दः पठ्यते ऽङ्गारको ग्रहः

ఇక మిగిలిన శక్తుల స్వభావాన్ని యథార్థంగా చెప్పబోవుచున్నాను; దానిని సరిగా గ్రహించండి. దేవసేనాధిపతి స్కందుడు అంగారక (మంగళ) గ్రహముగా పఠింపబడును।

Verse 3

नारायणं बुधं प्राहुर् देवं ज्ञानविदो जनाः सर्वलोकप्रभुः साक्षाद् यमो लोकप्रभुः स्वयम्

జ్ఞానతత్త్వాన్ని తెలిసినవారు నారాయణునే ‘బుధ’ దేవుడని ప్రకటించుదురు. యముడు సాక్షాత్ సమస్త లోకాల ప్రభువు—ధర్మవ్యవస్థను నిలుపు స్వయంప్రభువు।

Verse 4

महाग्रहो द्विजश्रेष्ठा मन्दगामी शनैश्चरः देवासुरगुरू द्वौ तु भानुमन्तौ महाग्रहौ

హే ద్విజశ్రేష్ఠా! మందగతితో సంచరించు శనైశ్చరుడు (శని) మహాగ్రహము. అలాగే దేవుల గురువు, అసురుల గురువు—ఈ ఇద్దరూ తేజోమయ మహాగ్రహములు।

Verse 5

प्रजापतिसुतावुक्तौ ततः शुक्रबृहस्पती आदित्यमूलमखिलं त्रैलोक्यं नात्र संशयः

అనంతరం ప్రజాపతి పుత్రులైన శుక్రుడు, బృహస్పతి ఇలా పలికిరి: ‘సమస్త త్రైలోక్యానికి మూలం ఆదిత్యతత్త్వమే; ఇందులో సందేహము లేదు।’

Verse 6

भवत्यस्माज्जगत्कृत्स्नं सदेवासुरमानुषम् रुद्रेन्द्रोपेन्द्रचन्द्राणां विप्रेन्द्राग्निदिवौकसाम्

ఆయన నుండే సమస్త జగత్తు ఉద్భవిస్తుంది—దేవులు, అసురులు, మనుష్యులతో కూడి; రుద్రుడు, ఇంద్రుడు, ఉపేంద్రుడు (విష్ణువు), చంద్రుడు; అలాగే మహర్షులు, అగ్నిదేవుడు, స్వర్గవాసులూ।

Verse 7

द्युतिर्द्युतिमतां कृत्स्नं यत्तेजः सर्वलौकिकम् सर्वात्मा सर्वलोकेशो महादेवः प्रजापतिः

ఆయనే ప్రకాశించే వారందరి సంపూర్ణ కాంతి; లోకంలోని సమస్త వైభవానికి మూలమైన తేజస్సు. ఆయనే సమస్త జీవుల అంతరాత్మ, సమస్త లోకాల అధిపతి—మహాదేవుడు, పరమ ప్రజాపతి।

Verse 8

सूर्य एव त्रिलोकेशो मूलं परमदैवतम् ततः संजायते सर्वं तत्रैव प्रविलीयते

సూర్యుడే త్రిలోకాల అధిపతి, మూలమైన పరమ దైవం. ఆయన నుండే సమస్తం జన్మిస్తుంది, ఆయనలోనే చివరికి లయమవుతుంది।

Verse 9

भावाभावौ हि लोकानाम् आदित्यान्निःसृतौ पुरा अविज्ञेयो ग्रहो विप्रा दीप्तिमान्सुप्रभो रविः

హే విప్రులారా, పురాతన కాలంలో లోకాల భావం మరియు అభావం ఆదిత్యుని నుండే వెలువడినవి. ఆ దీప్తిమంతుడైన రవి—అవిజ్ఞేయ గ్రహం—అతిశయ ప్రకాశంతో వెలుగుచున్నాడు।

Verse 10

अत्र गच्छन्ति निधनं जायन्ते च पुनः पुनः क्षणा मुहूर्ता दिवसा निशाः पक्षाश् च कृत्स्नशः

ఇక్కడ క్షణాలు, ముహూర్తాలు, పగళ్లు, రాత్రులు, అలాగే సమస్త పక్షాలు పదేపదే లయమై మళ్లీ మళ్లీ జన్మిస్తాయి।

Verse 11

मासाः संवत्सरश्चैव ऋतवो ऽथ युगानि च तदादित्यादृते ह्येषा कालसंख्या न विद्यते

మాసాలు, సంవత్సరము, ఋతువులు, యుగములు కూడా—ఆ ఆదిత్యుడు (సూర్యుడు) లేకుండా కాలగణన అసలు ఉండదు.

Verse 12

कालादृते न नियमो न दीक्षा नाह्निकक्रमः ऋतूनां च विभागश् च पुष्पं मूलं फलं कुतः

కాలం లేకుండా నియమాచరణ లేదు, దీక్ష లేదు, నిత్యకర్మల క్రమం లేదు. ఋతువుల విభజన కూడా ఉండదు—అప్పుడు పుష్పం, మూలం, ఫలం ఎక్కడి నుంచి?

Verse 13

कुतः सस्यविनिष्पत्तिस् तृणौषधिगणो ऽपि च अभावो व्यवहाराणां जन्तूनां दिवि चेह च

పంటలు పక్వమవడం ఎక్కడి నుంచి? గడ్డి, ఔషధ మొక్కల సమూహం కూడా ఎలా పెరుగుతుంది? జీవుల వ్యవహార క్రమమే కూలిపోతే—దివిలోనూ ఇక్కడ భూమిలోనూ.

Verse 14

जगत्प्रतापनमृते भास्करं रुद्ररूपिणम् स एष कालश्चाग्निश् च द्वादशात्मा प्रजापतिः

లోకాలను తాపింపజేసి ప్రకాశింపజేసే రుద్రరూప భాస్కరుని తప్ప మరొకటి కాదు—ఆయనే కాలమూ, అగ్నియూ; ప్రజాపతిగా ద్వాదశాత్మ స్వరూపంతో నిలిచియున్నాడు.

Verse 15

तपत्येष द्विजश्रेष्ठास् त्रैलोक्यं सचराचरम् स एष तेजसां राशिः समस्तः सार्वलौकिकः

ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా, ఈ తేజస్సు చరాచర సమేతంగా త్రిలోకాలను తాపింపజేస్తుంది. ఇదే తేజస్సుల సమస్త రాశి—పూర్ణమైనది, లోక ప్రమాణాలకు అతీతమైనది.

Verse 16

उत्तमं मार्गमास्थाय रात्र्यहोभिर् इदं जगत् पार्श्वत ऊर्ध्वम् अधश् चैव तापयत्येष सर्वशः

ఉత్తమ మార్గాన్ని ఆశ్రయించి, రాత్రి పగళ్ల క్రమంలో ఈ తేజస్సు సమస్త జగత్తును—పార్శ్వాలలో, పైగా, క్రిందగా—సర్వదిక్కులా తపింపజేస్తుంది।

Verse 17

यथा प्रभाकरो दीपो गृहमध्ये ऽवलम्बितः पार्श्वत ऊर्ध्वम् अधश्चैव तमो नाशयते समम्

ఇంటి మధ్యలో వేలాడే ప్రకాశవంతమైన దీపం పార్శ్వాలలో, పైగా, క్రిందగా—సమంగా—చీకటిని నశింపజేసినట్లే, అంతఃస్థిత శివజ్ఞానం సర్వదిక్కులా అజ్ఞానబంధాన్ని తొలగిస్తుంది।

Verse 18

तद्वत्सहस्रकिरणो ग्रहराजो जगत्प्रभुः सूर्यो गोभिर् जगत् सर्वम् आदीपयति सर्वतः

అదేవిధంగా సహస్రకిరణుడు, గ్రహరాజు, జగత్ప్రభువు అయిన సూర్యుడు తన కిరణాలతో సమస్త విశ్వాన్ని సర్వదిక్కులా ప్రకాశింపజేస్తాడు।

Verse 19

७ स्पेचिअल् सुन्रय्स् रवे रश्मिसहस्रं यत् प्राङ्मया समुदाहृतम् तेषां श्रेष्ठाः पुनः सप्त रश्मयो ग्रहयोनयः

రవి యొక్క సహస్ర రశ్ములను నేను ముందుగా చెప్పాను; వాటిలో మళ్లీ ఏడు శ్రేష్ఠ రశ్ములు ఉన్నాయి. ఆ ఏడు రశ్ములే గ్రహాల యోనులు—ఉద్భవ మూలాలు।

Verse 20

सुषुम्नो हरिकेशश् च विश्वकर्मा तथैव च विश्वव्यचाः पुनश्चाद्यः संनद्धश् च ततः परः

ఆయనే సుషుమ్నుడు, హరికేశుడు, అలాగే విశ్వకర్మ; మరియు విశ్వవ్యచా. మరల ఆయనే ఆద్యుడు, ఇంకా పరమంగా ఆయనే సంనద్ధుడు—సుసన్నద్ధ ప్రభువు।

Verse 21

सर्वावसुः पुनश्चान्यः स्वराडन्यः प्रकीर्तितः सुषुम्नः सूर्यरश्मिस्तु दक्षिणां राशिम् ऐधयत्

సూర్యుని మరో కిరణం ‘సర్వావసు’గా, ఇంకొకటి ‘స్వరాట్’గా కీర్తించబడింది. ‘సుషుమ్నా’ అనే సూర్యరశ్మి దక్షిణ రాశిమార్గాన్ని బలపరచి, దాని నియమిత గమనాన్ని స్థాపించింది।

Verse 22

न्यगूर्ध्वाधः प्रचारो ऽस्य सुषुम्नः परिकीर्तितः हरिकेशः पुरस्ताद् यो ऋक्षयोनिः प्रकीर्त्यते

దీని సంచారం క్రిందకూ పైకూ విస్తరిస్తుందని చెప్పబడింది; ఇదే ‘సుషుమ్నా’ (మధ్య నాడి)గా ప్రకటించబడింది. తూర్పు దిశలో ‘హరికేశ’ుడు ఉండి, అతడు ‘ఋక్షయోని’గా కూడా ప్రసిద్ధుడు।

Verse 23

दक्षिणे विश्वकर्मा च रश्मिर्वर्धयते बुधम् विश्वव्यचास्तु यः पश्चाच् छुक्रयोनिः स्मृतो बुधैः

దక్షిణంలో ‘విశ్వకర్మ’ ఉన్నాడు; అతని రశ్మి బుధగ్రహాన్ని వృద్ధి చేస్తుంది. పశ్చిమంలో స్థితుడైన ‘విశ్వవ్యచాస్’ను పండితులు ‘శుక్ర’ యొక్క యోని, అనగా జననస్రోతసుగా స్మరిస్తారు।

Verse 24

संनद्धश् च तु यो रश्मिः स योनिर् लोहितस्य तु षष्ठः सर्वावसू रश्मिः स योनिस्तु बृहस्पतेः

‘సంనద్ధ’ అనే రశ్మి లోహిత (మంగళ) యొక్క యోని. అలాగే ఆరవ రశ్మి—‘సర్వావసు’—బృహస్పతి (గురు) యొక్క యోని అని చెప్పబడింది।

Verse 25

शनैश्चरं पुनश् चापि रश्मिर् आप्यायते स्वराट् एवं सूर्यप्रभावेन नक्षत्रग्रहतारकाः

మళ్లీ ‘స్వరాట్’ అనే రశ్మి శనైశ్చర (శని)ను కూడా పోషిస్తుంది. ఈ విధంగా సూర్యప్రభావంతో నక్షత్రాలు, గ్రహాలు, తారలు నిలిచివుంటాయి; శైవ సిద్ధాంతంలో ఈ పోషణశక్తి అంతిమంగా పతి—శివునిదే, లింగతత్త్వరూపంగా జగన్నియమాన్ని ధారించేవాడు।

Verse 26

दृश्यन्ते दिवि ताः सर्वाः विश्वं चेदं पुनर्जगत् न क्षीयन्ते यतस्तानि तस्मान्नक्षत्रता स्मृता

ఆకాశంలో ఆ సమస్త జ్యోతులు దర్శనమిస్తాయి; ఈ సమస్త విశ్వం మళ్లీ చలనమయ జగత్తుగా ప్రకాశిస్తుంది. అవి క్షయించవు గనుకనే అవి ‘నక్షత్రాలు’—అక్షయ తారలు—అని స్మరించబడతాయి.