Adhyaya 105
Devas Praise Śiva; Gaṇeśa Manifests as Vighneśvara and Receives the Primacy of Worship
సూతుడు వర్ణించునది—దేవతలు పినాకధారి మహేశ్వరుడైన శివుని సమీపించి నమస్కరించగా, ఆయన కరుణాదృష్టితో ఆశీర్వదించి వరం ప్రసాదించెను. తమ కార్యరక్షణకై, దేవద్రోహులు మరియు యజ్ఞాది పవిత్రకర్మలను భంగపరచువారికి అడ్డంకి కలుగునట్లు కోరిరి. అప్పుడు శివుడు గణేశ్వర/వినాయక రూపమును ధరించెను; దేవగణములు పుష్పవర్షము చేసి గజముఖుడైన, ఆయుధ-శుభలక్షణసంపన్నుడైన ప్రభువును స్తుతించిరి. తేజోవంతమైన బాలరూప గణేశుడు ప్రత్యక్షమై, శివుడూ అంబికా ఆయనను గౌరవించిరి. శివుడు ఆయనకు విశ్వకార్యమును నియమించెను—అధర్మకర్మలకు, ముఖ్యంగా దోషయజ్ఞాలకు, అనుచిత బోధన-అధ్యయనాలకు, ధర్మచ్యుతులకు విఘ్నం కలిగించుట; అన్ని వయసుల భక్తులను రక్షించుట. ఈ అధ్యాయము విఘ్నాలపై గణేశుని సార్వత్రిక అధికారమును, అలాగే ప్రథమపూజా ప్రాధాన్యమును స్థాపించును: ఆయన పూజ లేక శ్రౌత, స్మార్త, లౌకిక కార్యములు విఫలమగును; పూజతో సిద్ధి, గౌరవము లభించును. తదుపరి శైవ కర్మవిధిలో సరైన పూర్వాంగాలతో ధర్మరక్షణ జరిగితేనే లింగపూజ ఫలప్రదమని సూచించును।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे देवस्तुतिर्नाम चतुरधिकशततमो ऽध्यायः सूत उवाच यदा स्थिताः सुरेश्वराः प्रणम्य चैवमीश्वरम् तदांबिकापतिर् भवः पिनाकधृङ् महेश्वरः
ఇట్లు శ్రీలింగమహాపురాణ పూర్వభాగములో ‘దేవస్తుతి’ నామక నూట ఐదవ అధ్యాయము. సూతుడు పలికెను—దేవేశ్వరులు ఈ విధముగా ఈశ్వరునకు నమస్కరించి నిలిచియుండగా, అంబికాపతి, పినాకధారి మహేశ్వరుడు భవుడు—పాశములను ఛేదించు పరమ పతి—వారి ముందర ప్రత్యక్షమయ్యెను।
Verse 2
ददौ निरीक्षणं क्षणाद् भवः स तान्सुरोत्तमान् प्रणेमुरादराद्धरं सुरा मुदार्द्रलोचनाः
క్షణమాత్రములోనే భవుడు ఆ శ్రేష్ఠ దేవులపై అనుగ్రహదృష్టిని ప్రసరింపజేసెను. ఆనందాశ్రువులతో తడిసిన కన్నులతో దేవులు, సమస్తాన్ని ధారించు హరునకు భక్తితో నమస్కరించిరి।
Verse 3
भवः सुधामृतोपमैर् निरीक्षणैर्निरीक्षणात् तदाह भद्रमस्तु वः सुरेश्वरान् महेश्वरः
అనంతరం భవుడు (శివుడు) అమృతసుధాసమానమైన దృష్టితో వారిని వీక్షించి దేవేశ్వరులతో పలికెను—“మీకు మంగళము కలుగుగాక.” అని మహేశ్వరుడు చెప్పెను।
Verse 4
वरार्थमीश वीक्ष्यते सुरा गृहं गतास्त्विमे प्रणम्य चाह वाक्पतिः पतिं निरीक्ष्य निर्भयः
ఈశుడు వరప్రదానమునకు సిద్ధమైయున్నాడని చూచి దేవులు ఆయన ధామమునకు వెళ్లిరి. నమస్కరించి, పాశవిమోచకుడైన పతిని నిర్భయముగా దర్శించుచు వాక్పతి (బృహస్పతి) పలికెను।
Verse 5
सुरेतरादिभिः सदा ह्य् अविघ्नमर्थितो भवान् समस्तकर्मसिद्धये सुरापकारकारिभिः
హే పతీ! దేవులు మరియు ఇతర భూతగణములు సదా అవిఘ్నగతి మరియు సమస్త కార్యసిద్ధి కొరకు నిన్ను ప్రార్థించుచున్నారు—ప్రత్యేకముగా దేవులకు అపకారం చేయువారు హాని కలిగించునప్పుడు. నీ కృపవలననే కార్యములు సిద్ధించును।
Verse 6
ततः प्रसीदताद् भवान् सुविघ्नकर्मकारणम् सुरापकारकारिणाम् इहैष एव नो वरः
అతః ప్రభో, మాపై ప్రసన్నుడవు. మా వరం ఇదే—నిర్విఘ్నమైన శుభకర్మలకు కారణమవు, దేవులకు అపకారం చేసే వారిని నియంత్రించు. పతిగా విఘ్నాన్ని పుట్టించే పాశాన్ని శిథిలం చేయి, పశువులు సమ్యక్ పూజా–సిద్ధి మార్గంలో నడవునట్లు చేయి.
Verse 7
ततस्तदा निशम्य वै पिनाकधृक् सुरेश्वरः गणेश्वरं सुरेश्वरं वपुर्दधार सः शिवः
అది విని అప్పుడు పినాకధారి, దేవేశ్వరుడైన శివుడు గణేశ్వరుడిగా—గణాధిపతిగా, దేవాధిదేవుడిగా—శరీరరూపం ధరించాడు.
Verse 8
गणेश्वराश् च तुष्टुवुः सुरेश्वरा महेश्वरम् समस्तलोकसंभवं भवार्त्तिहारिणं शुभम्
అప్పుడు గణాధిపతులు మరియు దేవాధిపతులు మహేశ్వరుని స్తుతించారు—సమస్త లోకాల ఉద్భవకర్త, శుభస్వరూపుడు, భవబాధను హరించువాడు।
Verse 9
इभाननाश्रितं वरं त्रिशूलपाशधारिणम् समस्तलोकसंभवं गजाननं तदांबिका
అప్పుడు అంబిక గజాననుని ఆహ్వానించింది—ఇభానన గణాలచే సేవింపబడినవాడు, శ్రేష్ఠుడు, త్రిశూలం మరియు పాశం ధరించినవాడు, సమస్త లోకాల ఉద్భవకర్త।
Verse 10
ददुः पुष्पवर्षं हि सिद्धा मुनीन्द्रास् तथा खेचरा देवसंघास्तदानीम् तदा तुष्टुवुश्चैकदन्तं सुरेशाः प्रणेमुर्गणेशं महेशं वितन्द्राः
అదే సమయంలో సిద్ధులు, మునీంద్రులు, ఆకాశంలో సంచరించే దేవసంఘాలు పుష్పవర్షం కురిపించారు. తరువాత దేవేశ్వరులు ఏకదంతుని స్తుతించి, అలసట లేకుండా గణేశునికీ మహేశునికీ—పరమ పతికీ—నమస్కరించారు.
Verse 11
तदा तयोर्विनिर्गतः सुभैरवः स मूर्तिमान् स्थितो ननर्त बालकः समस्तमङ्गलालयः
అప్పుడు ఆ ఇద్దరిలోనుండి మూర్తిమంతుడైన సుభైరవుడు ప్రాదుర్భవించాడు. బాలకరూపంగా నిలిచి నర్తించాడు; సమస్త మంగళాలకు ఆలయమై ఉన్నవాడివలె।
Verse 12
विचित्रवस्त्रभूषणैर् अलंकृतो गजाननः महेश्वरस्य पुत्रको ऽभिवन्द्य तातम् अम्बिकाम्
విచిత్ర వస్త్రాభరణాలతో అలంకృతుడైన గజాననుడు—మహేశ్వరుని కుమారుడు—తండ్రి శంకరునికీ, అంబికకూ భక్తితో నమస్కరించాడు।
Verse 13
जातमात्रं सुतं दृष्ट्वा चकार भगवान्भवः गजाननाय कृत्यांस्तु सर्वान्सर्वेश्वरः स्वयम्
ఇప్పుడే జన్మించిన కుమారుని చూచి భగవాన్ భవుడు—సర్వేశ్వరుడు—గజాననునకు సంబంధించిన సమస్త ధార్మిక కర్తవ్యాలను స్వయంగా నియమించాడు।
Verse 14
आदाय च कराभ्यां च सुसुखाभ्यां भवः स्वयम् आलिङ्ग्याघ्राय मूर्धानं महादेवो जगद्गुरुः
అప్పుడు భవుడు స్వయంగా తన అత్యంత సౌమ్యమైన రెండు చేతులతో అతనిని ఎత్తుకున్నాడు. జగద్గురు మహాదేవుడు ఆలింగనం చేసి, శిరస్సును ముద్దాడి/ఘ్రాణించి సన్నిహిత అనుగ్రహాన్ని ప్రసాదించాడు।
Verse 15
तवावतारो दैत्यानां विनाशाय ममात्मज देवानामुपकारार्थं द्विजानां ब्रह्मवादिनाम्
ఓ నా ఆత్మజా, నీ అవతారం దైత్యుల వినాశార్థం; దేవుల ఉపకారార్థం, అలాగే బ్రహ్మవాదులైన ద్విజుల రక్షణ-సహాయార్థం।
Verse 16
यज्ञश् च दक्षिणाहीनः कृतो येन महीतले तस्य धर्मस्य विघ्नं च कुरु स्वर्गपथे स्थितः
భూమిపై విధిగా దక్షిణా లేకుండా యజ్ఞం చేసినవాడి ధర్మఫలానికి, స్వర్గమార్గంలో నిలిచిన నీవు, విఘ్నం కలిగించుము।
Verse 17
अध्यापनं चाध्ययनं व्याख्यानं कर्म एव च यो ऽन्यायतः करोत्यस्मिन् तस्य प्राणान्सदा हर
ఈ పవిత్ర ధర్మశాసనంలో ఎవడు అన్యాయంగా బోధన, అధ్యయనం, వ్యాఖ్యానం లేదా కర్మాచరణ చేస్తాడో, అతని ప్రాణాలను నిత్యం హరించుము।
Verse 18
वर्णाच्च्युतानां नारीणां नराणां नरपुङ्गव स्वधर्मरहितानां च प्राणानपहर प्रभो
హే ప్రభో, నరపుంగవ! తమ వర్ణాశ్రమం నుండి చ్యుతులై స్వధర్మరహితులైన స్త్రీపురుషుల ప్రాణాలను అపహరించుము।
Verse 19
याः स्त्रियस्त्वां सदा कालं पुरुषाश् च विनायक यजन्ति तासां तेषां च त्वत्साम्यं दातुमर्हसि
హే వినాయకా! ఎల్లకాలము నిన్ను పూజించే స్త్రీపురుషులకు, నీ కృపచేత నీతో సమానమైన శుభస్థితిని ప్రసాదించుము।
Verse 20
त्वं भक्तान् सर्वयत्नेन रक्ष बालगणेश्वर यौवनस्थांश् च वृद्धांश् च इहामुत्र च पूजितः
హే బాలగణేశ్వరా! నీ భక్తులను సమస్త ప్రయత్నంతో రక్షించుము—యౌవనస్థులనూ వృద్ధులనూ; ఇహలోకములోనూ పరలోకములోనూ పూజింపబడుతూ।
Verse 21
जगत्त्रये ऽत्र सर्वत्र त्वं हि विघ्नगणेश्वरः संपूज्यो वन्दनीयश् च भविष्यसि न संशयः
ఈ త్రిలోకమంతటా, ప్రతి చోట నీవే విఘ్నగణేశ్వరుడవు. నిస్సందేహంగా నీవు సమ్యక్ పూజ్యుడవు, వందనీయుడవు అవుతావు.
Verse 22
मां च नारायणं वापि ब्रह्माणम् अपि पुत्रक यजन्ति यज्ञैर्वा विप्रैर् अग्रे पूज्यो भविष्यसि
ఓ బిడ్డా! వారు నన్ను గానీ, నారాయణుణ్ణి గానీ, బ్రహ్మను గానీ—విప్రులచే నిర్వహింపబడే యజ్ఞాలతో పూజించినా, నీవే అగ్రస్థానంలో మొదట పూజ్యుడవు అవుతావు.
Verse 23
त्वाम् अनभ्यर्च्य कल्याणं श्रौतं स्मार्तं च लौकिकम् कुरुते तस्य कल्याणम् अकल्याणं भविष्यति
ఓ కల్యాణస్వరూపా! నిన్ను ముందుగా అర్చించకుండా ఎవడు శ్రౌత, స్మార్త, లేదా లౌకికమైన శుభకార్యాన్ని చేసినా, అతనికి ఆ ‘శుభం’ కూడా అశుభమై మారుతుంది.
Verse 24
ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यैः शूद्रैश्चैव गजानन सम्पूज्य सर्वसिद्ध्यर्थं भक्ष्यभोज्यादिभिः शुभैः
ఓ గజాననా! బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు—అందరూ శుభమైన భక్ష్యభోజ్యాదులను సమర్పించి నిన్ను సమ్యక్ పూజిస్తే, సర్వసిద్ధులు సిద్ధిస్తాయి.
Verse 25
त्वां गन्धपुष्पधूपाद्यैर् अनभ्यर्च्य जगत्त्रये देवैरपि तथान्यैश् च लब्धव्यं नास्ति कुत्रचित्
గంధం, పుష్పం, ధూపం మొదలైనవాటితో నిన్ను అర్చించకుండా త్రిలోకమందెక్కడా—దేవులకు గానీ ఇతరులకు గానీ—నిన్ను పొందడం సాధ్యం కాదు.
Verse 26
अभ्यर्चयन्ति ये लोका मानवास्तु विनायकम् ते चार्चनीयाः शक्राद्यैर् भविष्यन्ति न संशयः
వినాయకుని భక్తితో అర్చించే మనుష్యులు, ఇంద్రాది దేవతలచేత కూడా పూజ్యులవుతారు—ఇందులో సందేహం లేదు।
Verse 27
अजं हरिं च मां वापि शक्रमन्यान्सुरानपि विघ्नैर् बाधयसि त्वां चेन् नार्चयन्ति फलार्थिनः
నీవు అజుడు (బ్రహ్మ), హరి (విష్ణు), నన్ను (శివ), శక్రుడు (ఇంద్ర) మరియు ఇతర దేవతలను విఘ్నాలతో అడ్డుకుంటే, ఫలాపేక్షులు నిన్ను పూజించరు।
Verse 28
ससर्ज च तदा विघ्नगणं गणपतिः प्रभुः गणैः सार्धं नमस्कृत्वाप्य् अतिष्ठत्तस्य चाग्रतः
అప్పుడు ప్రభువు గణపతి విఘ్నగణాన్ని సృష్టించాడు; తన గణాలతో కలిసి నమస్కరించి, ఆయన సమక్షంలో సిద్ధంగా నిలిచాడు।
Verse 29
तदा प्रभृति लोके ऽस्मिन् पूजयन्ति गणेश्वरम् दैत्यानां धर्मविघ्नं च चकारासौ गणेश्वरः
అప్పటి నుంచీ ఈ లోకంలో ప్రజలు గణేశ్వరుని పూజిస్తారు; ఆ గణేశ్వరుడే దైత్యుల ధర్మానికి విఘ్నం కలిగించేవాడయ్యాడు।
Verse 30
एतद्वः कथितं सर्वं स्कन्दाग्रजसमुद्भवम् यः पठेच्छृणुयाद्वापि श्रावयेद्वा सुखीभवेत्
స్కందుని అగ్రజుని ప్రాదుర్భావానికి సంబంధించిన ఈ సమస్తం మీకు చెప్పబడింది. దీన్ని చదివేవాడు, వినేవాడు లేదా వినిపించేవాడు సుఖవంతుడవుతాడు।
Frequently Asked Questions
Śiva grants Gaṇeśa ādyapūjā (primacy of worship) so that all śrauta, smārta, and worldly undertakings become ritually ‘unblocked’ and dharmically aligned; without honoring Vināyaka first, actions tend toward akalyāṇa (inauspicious outcome).
He is commissioned to place vighnas upon adharma—such as yajñas performed improperly (e.g., lacking due dakṣiṇā), unjust or illegitimate teaching/learning/practice, and those who abandon svadharma—while safeguarding sincere devotees.
It teaches that divine grace operates through ritual order: protecting yajña, śāstra, and svadharma preserves cosmic harmony, and Gaṇeśa’s governance of vighnas ensures that devotion produces stable, dharmic, and spiritually fruitful outcomes.