Home›Kurma Purana›Uttara Bhaga›Adhyaya 40›Shloka 14
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 14

Narmadā-tīrtha-māhātmya — Bhṛgu-tīrtha to Sāgara-saṅgama

Pilgrimage Circuit, Gifts, Fasting, and Imperishable Merit

Devanagari script

ततो गच्छेत राजेन्द्र चन्द्रतीर्थमनुत्तमम् / पौर्णमास्यां विशेषेण स्नानं तत्र समाचरेत् / स्नातमात्रो नरस्तत्र चन्द्रलोके महीयते

Transliteration

tato gaccheta rājendra candratīrthamanuttamam / paurṇamāsyāṃ viśeṣeṇa snānaṃ tatra samācaret / snātamātro narastatra candraloke mahīyate

Translation

అనంతరం, ఓ రాజేంద్రా, అనుత్తమమైన చంద్రతీర్థానికి వెళ్లవలెను. ప్రత్యేకంగా పౌర్ణమి రోజున అక్కడ విధివిధానంగా స్నానం ఆచరించాలి. అక్కడ స్నానం చేసిన మాత్రాన నరుడు చంద్రలోకంలో గౌరవింపబడును.

Word by Word
ततःthereafter
ततः:
कालाधिकरण (Temporal adverb)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय, ‘thereafter’
गच्छेत्should go
गच्छेत्:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formविधिलिङ्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
राजेन्द्रO king of kings
राजेन्द्र:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootराजेन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
चन्द्रतीर्थम्the Candra-tīrtha
चन्द्रतीर्थम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootचन्द्रतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समास: चन्द्रस्य तीर्थम्
अनुत्तमम्unsurpassed
अनुत्तमम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअनुत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् चन्द्रतीर्थम्
पौर्णमास्याम्on the full-moon day
पौर्णमास्याम्:
अधिकरण (Time-location)
TypeNoun
Rootपौर्णमासी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; ‘on the full-moon day’
विशेषेणespecially
विशेषेण:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootविशेष (प्रातिपदिक)
Formतृतीया-एकवचनरूपेण क्रियाविशेषणवत् (instrumental used adverbially): ‘especially’
स्नानम्bathing
स्नानम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootस्नान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय, स्थानवाचक
समाचरेत्should perform
समाचरेत्:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootसम्-आ-चर् (धातु)
Formविधिलिङ्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘should perform/practice’
स्नातमात्रःhaving merely bathed
स्नातमात्रः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootस्नातमात्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् नरः; समास: स्नातः + मात्रः (just having bathed)
नरःa man
नरः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय, स्थानवाचक
चन्द्रलोकेin the Moon-world
चन्द्रलोके:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootचन्द्रलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समास: चन्द्रस्य लोकः
महीयतेis honored
महीयते:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootमह् (धातु)
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि/भावे: ‘is honored’
Speaker

Lord Kurma (Vishnu) instructing a royal interlocutor in a tirtha-mahatmya context

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities
C
Candratirtha
P
Purnima
C
Candraloka

FAQs

This verse does not directly define Ātman; it emphasizes karmic purification through tīrtha-snāna and the resulting post-mortem merit (Candraloka), a preparatory discipline that can support higher spiritual pursuit.

The practice highlighted is tīrtha-snāna performed with proper observance, especially on Paurṇimā. In the Kurma Purana’s broader dharma-yoga framework, such purificatory rites function as external śuddhi that can aid inner disciplines like japa, vrata, and yogic concentration.

This specific verse is primarily a tīrtha-phala statement and does not explicitly discuss Shiva–Vishnu unity; however, it fits the Purana’s integrative approach where Vishnu (as Kurma) teaches dharma practices that are also valued across Shaiva and Vaishnava traditions.

←Previous Verse
Next Verse→