Shloka 15

Ācamana-vidhi, Śauca, and Conduct Rules for Study, Eating, and Bodily Functions

Devanagari script

हृद्गाभिः पूयते विप्रः कण्ठ्याभिः क्षत्रियः शुचिः / प्राशिताभिस्तथावैश्यः स्त्रीशूद्रौ स्पर्शतो ऽन्ततः

Transliteration

hṛdgābhiḥ pūyate vipraḥ kaṇṭhyābhiḥ kṣatriyaḥ śuciḥ / prāśitābhistathāvaiśyaḥ strīśūdrau sparśato 'ntataḥ

Translation

బ్రాహ్మణుడు హృదయం వరకు చేరిన నీటితో శుద్ధి పొందుతాడు; క్షత్రియుడు గొంతు వరకు నీటితో శుచిగా అవుతాడు; వైశ్యుడు ఆచమనం చేసిన నీటితో పవిత్రుడవుతాడు; స్త్రీ మరియు శూద్రుడు చివరికి నీటి స్పర్శమాత్రంతో శుద్ధి పొందుతారు।

Word by Word

• हृद्गाभिः: with the hṛdgā (hand-water/hand-part) [tīrtha]
• हृद्गाभिः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: हृद्गा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/Instrumental), बहुवचन

• पूयते: is purified
• पूयते: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: पू (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (Passive)

• विप्रः: a brāhmaṇa
• विप्रः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• कण्ठ्याभिः: with the kaṇṭhyā [tīrtha]
• कण्ठ्याभिः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: कण्ठ्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन

• क्षत्रियः: a kṣatriya
• क्षत्रियः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: क्षत्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• शुचिः: pure
• शुचिः: विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शुचि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying क्षत्रियः)

• प्राशिताभिः: with the prāśitā [tīrtha]
• प्राशिताभिः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: प्राशित (कृदन्त; प्र-आ-शा धातु, क्त-प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle used substantively)

• तथा: likewise
• तथा: सम्बन्ध/क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• वैश्यः: a vaiśya
• वैश्यः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: वैश्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्त्री: a woman
• स्त्री: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्व-समुच्चयार्थे (paired with शूद्रौ)

• शूद्रौ: a śūdra (the pair: woman and śūdra)
• शूद्रौ: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: शूद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; स्त्री + शूद्र (समुच्चय)

• स्पर्शतः: by touch
• स्पर्शतः: हेतु/अपादान-भाव (Cause/Source-like)
• Type: Indeclinable
• Root: स्पर्शतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb)

• अन्ततः: finally/ultimately
• अन्ततः: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (adverb)

Speaker

Sūta (narrator) recounting dharma-teachings of the Kurma Purana tradition

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Brāhmaṇa
• Kṣatriya
• Vaiśya
• Śūdra
• Strī
• Śauca
• Ācamana

More Details (4 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

It does not directly define Ātman; it teaches external śauca as a dharmic support that steadies the practitioner for inner purity, which the Purāṇa elsewhere connects with Self-knowledge and devotion to Īśvara.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

The verse highlights śauca (purity) and ācamana-type cleansing as preparatory discipline—supporting steadiness in worship, mantra, and meditative practice, which in Kurma Purana frames the path toward higher yoga and devotion.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

This verse is a dharma rule and does not explicitly discuss Śiva–Viṣṇu unity; it belongs to the shared purāṇic-dharma framework that both Shaiva and Vaishnava traditions treat as foundational for worship and yoga.