Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 23

Tāmasa Sarga, the Androgynous Division of Brahmā, and the Lineages of Dharma and Adharma

Devanagari script

क्षेमः शान्तिसुतश्चापि सुखं सिद्धिरजायत / यशः कीर्तिसुतस्तद्वदित्येते धर्मसूनवः

Transliteration

kṣemaḥ śāntisutaścāpi sukhaṃ siddhirajāyata / yaśaḥ kīrtisutastadvadityete dharmasūnavaḥ

Translation

శాంతి నుండి క్షేముడు పుత్రుడై జన్మించాడు; సుఖము మరియు సిద్ధి కూడా పుట్టెను. అలాగే కీర్తి నుండి యశస్సు పుత్రుడై జన్మించాడు—ఇవన్నీ ధర్ముని సంతానమని చెప్పబడెను.

Word by Word

• क्षेमः: Welfare/Security
• क्षेमः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: क्षेम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• शान्ति-सुतः: son of Peace (Śānti)
• शान्ति-सुतः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: शान्ति + सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः

• च: and
• च: समुच्चय (Coordinator)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• अपि: also
• अपि: सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (also)

• सुखम्: Happiness
• सुखम्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: सुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सिद्धिः: Success/Accomplishment
• सिद्धिः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अजायत: was born/arose
• अजायत: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/past), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• यशः: Fame
• यशः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: यशस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कीर्ति-सुतः: son of Glory (Kīrti)
• कीर्ति-सुतः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: कीर्ति + सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः

• तद्वत्: likewise
• तद्वत्: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तद्वत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; तुलनार्थक (comparative adverb)

• इति: thus
• इति: वाक्य-समाप्ति/उद्धरण (Quotative)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/समाप्तिसूचक (quotative/marker)

• एते: these
• एते: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (plural); सर्वनाम (pronoun)

• धर्म-सूनवः: sons of Dharma
• धर्म-सूनवः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: धर्म + सूनु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः

Speaker

Sūta (narrator) recounting Purāṇic genealogy as taught in the Kurma Purana tradition

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Dharma
• Śānti
• Kṣema
• Sukha
• Siddhi
• Kīrti
• Yaśas

More Details (3 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

Indirectly: by presenting peace (śānti), welfare (kṣema), happiness (sukha), and accomplishment (siddhi) as dharmic fruits, it implies that inner steadiness and right order support the realization-oriented life praised elsewhere in the Kurma Purana.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

No specific technique is taught in this verse; it frames the ethical-psychological foundation—śānti leading to siddhi—compatible with the Kurma Purana’s broader yoga orientation (including Pāśupata-inflected discipline and steadiness of mind).

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

Not explicitly; it supports the Purana’s integrative theology by grounding spiritual life in Dharma and its virtues—values upheld across both Śaiva and Vaiṣṇava paths in the Kurma Purana.