Home›Kurma Purana›Purva Bhaga›Adhyaya 34›Shloka 1
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 1

Prayāga-māhātmya — The Greatness of Prayāga and the Discipline of Pilgrimage

Devanagari script

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे त्रयस्त्रिशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः माहात्म्यमविमुक्तस्य यथावत् तदुदीरितम् / इदानीं तु प्रयागस्य माहात्म्यं ब्रूहि सुव्रत

Transliteration

iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge trayastriśo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ māhātmyamavimuktasya yathāvat tadudīritam / idānīṃ tu prayāgasya māhātmyaṃ brūhi suvrata

Translation

ఇట్లు శ్రీకూర్మపురాణము, షట్సాహస్రీ సంహిత, పూర్వవిభాగములో ముప్పైమూడవ అధ్యాయము ముగిసెను। ఋషులు పలికిరి—అవిముక్త మహాత్మ్యము యథావిధిగా చెప్పబడెను. ఇప్పుడు, హే సువ్రతా, ప్రయాగ మహాత్మ్యమును చెప్పుము।

Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formइत्यादि-समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative/end marker)
श्रीकूर्मपुराणेin the venerable Kūrma Purāṇa
श्रीकूर्मपुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री + कूर्मपुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन — Locative; karmadhāraya/epithet with श्री-
षट्साहस्त्र्याम्in the ‘six-thousand’ (collection)
षट्साहस्त्र्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootषट् + साहस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन — Locative; dvigu: षट्सहस्र-संख्या-युक्ता
संहितायाम्in the saṃhitā
संहितायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंहिता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन — Locative singular
पूर्वविभागेin the former section
पूर्वविभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपूर्व + विभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन — Locative; tatpuruṣa: पूर्वः विभागः
त्रयस्त्रिंशःthirty-third
त्रयस्त्रिंशः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रयस् + त्रिंशत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — ordinal/number adjective qualifying 'अध्यायः' (thirty-third)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Nominative singular
ऋषयःthe sages
ऋषयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन — Nominative plural
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन — said
माहात्म्यम्the greatness
माहात्म्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमाहात्म्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Accusative singular
अविमुक्तस्यof Avimukta
अविमुक्तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअविमुक्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन — Genitive singular (of Avimukta/Avimukteśvara-kṣetra)
यथावत्properly
यथावत्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथावत् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) — properly, in due manner
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — here as pronoun referring to 'माहात्म्यम्' (that)
उदीरितम्has been stated
उदीरितम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउद् + ईर् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — 'has been declared'
इदानीम्now
इदानीम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootइदानीम् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
तुbut/then
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वयार्थक-अव्यय (contrastive particle)
प्रयागस्यof Prayāga
प्रयागस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootप्रयाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन — Genitive singular
माहात्म्यम्the greatness
माहात्म्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमाहात्म्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Accusative singular
ब्रूहिtell (us)
ब्रूहि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन — tell
सुव्रतO good-vowed one
सुव्रत:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसुव्रत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा, एकवचन — Vocative; karmadhāraya: सु + व्रत (one of good vows)
Speaker

The sages (Ṛṣayaḥ)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities
K
Kurma Purana
A
Avimukta (Kashi)
P
Prayaga

FAQs

This verse does not directly define Ātman; it frames a tīrtha-focused inquiry, moving from Avimukta (Kāśī) to Prayāga, implying that sacred places support inner purification that culminates in Self-knowledge taught elsewhere in the Purāṇa.

No specific yogic technique is described in this verse; it introduces a shift to Prayāga-māhātmya, where pilgrimage, vows (vrata), and ritual purity function as preparatory disciplines aligned with dharma and spiritual practice.

Indirectly: Avimukta (strongly Śaiva, associated with Kāśī) is honored within the Kūrma Purāṇa (a Vaiṣṇava frame through Lord Kūrma), reflecting the text’s characteristic Shaiva–Vaishnava synthesis in valuing both sacred geographies.

←Previous Verse
Next Verse→