Shloka 30

Kapardeśvara at Piśācamocana — Liberation of a Piśāca and the Brahmapāra Hymn

Devanagari script

स एवमुक्तो मुनिना पिशाचो दयालुना देववरं त्रिनेत्रम् / स्मृत्वा कपर्देश्वरमीशितारं चक्रे समाधाय मनो ऽवगाहम्

Transliteration

sa evamukto muninā piśāco dayālunā devavaraṃ trinetram / smṛtvā kapardeśvaramīśitāraṃ cakre samādhāya mano 'vagāham

Translation

దయాళువైన ముని ఉపదేశంతో ఆ పిశాచుడు దేవశ్రేష్ఠుడైన త్రినేత్ర కపర్దేశ్వర పరమేశ్వరుని స్మరించి మనస్సును సమాధిలో నిలిపి గాఢ ధ్యానంలో లీనమయ్యాడు।

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• एवम्: thus
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)

• उक्तः: having been spoken to / addressed
• उक्तः: Karta-anvaya (कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु) → उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त, past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• मुनिना: by the sage
• मुनिना: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• पिशाचः: the piśāca (goblin)
• पिशाचः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पिशाच (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• दयालुना: compassionate
• दयालुना: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दयालु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषण (of मुनिना)

• देववरम्: the best of gods
• देववरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव + वर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी/निर्धारणार्थ: देवेषु वरः); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• त्रिनेत्रम्: three-eyed
• त्रिनेत्रम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि + नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (यस्य त्रि नेत्रे सः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of देववरम्/ईश्वरम्)

• स्मृत्वा: having remembered
• स्मृत्वा: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having remembered)

• कपर्देश्वरम्: Kapardeśvara (the Lord with matted hair)
• कपर्देश्वरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कपर्द + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कपर्दः यस्य/कपर्दधारी ईश्वरः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ईशितारम्: the ruler / lord
• ईशितारम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ईशितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्तृवाचक नाम (agent noun)

• चक्रे: did / performed
• चक्रे: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• समाधाय: having composed (fixed)
• समाधाय: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-धा (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having fixed/collected’

• मनः: mind
• मनः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अवगाहम्: immersion (deep absorption)
• अवगाहम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अवगाह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; भाववाचक/क्रियावाचक संज्ञा

Speaker

Narrator (Purāṇic narration continuing the episode of the sage instructing the piśāca)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

Characters & Entities

• Muni (sage)
• Piśāca
• Śiva (Trinetra)
• Kapardeśvara

More Details (3 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

By showing the mind being gathered into samādhi through īśvara-smṛti (remembrance of the Lord), the verse implies that inner realization is accessed when mental dispersion ceases and consciousness becomes absorbed in the sovereign Īśvara—pointing to the Atman’s clarity when the mind is steadied.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

It highlights īśvara-smṛti (devotional recollection of the Lord), followed by samādhāya manaḥ (collecting and stabilizing the mind) culminating in avagāha (immersion) in samādhi—language consistent with Purāṇic Pāśupata-oriented discipline where devotion and concentration work together.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

Even within the Kurma Purana’s broader Shaiva–Vaishnava synthesis, this verse foregrounds Śiva as Kapardeśvara/Trinetra as the meditative focus, illustrating the Purāṇa’s non-sectarian tendency: liberation-oriented yoga is affirmed through devotion to the supreme Lord, here named as Śiva.