Home›Kurma Purana›Purva Bhaga›Adhyaya 29›Shloka 1
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 1

Avimukta-Māhātmya — Vyāsa in Vārāṇasī and Śiva’s Secret Teaching of Liberation

Devanagari script

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे अष्टाविंशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः प्राप्य वाराणसीं दिव्यां कृष्णद्वैपायनो मुनिः / किमकार्षोन्महाबुद्धिः श्रोतुं कौतूहलं हि नः

Transliteration

iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge aṣṭāviṃśo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ prāpya vārāṇasīṃ divyāṃ kṛṣṇadvaipāyano muniḥ / kimakārṣonmahābuddhiḥ śrotuṃ kautūhalaṃ hi naḥ

Translation

ఇట్లు శ్రీకూర్మపురాణంలోని షట్సాహస్త్రీ సంహిత పూర్వవిభాగంలో అష్టావింశో అధ్యాయం. ఋషులు పలికిరి—దివ్య వారాణసీని చేరిన మహాబుద్ధి ముని కృష్ణద్వైపాయనుడు ఏమి చేసెను? వినుటకు మాకు గొప్ప కుతూహలం.

Word by Word
इतिthus
इति:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्ययम्; इत्यादि-समाप्त्यर्थक-निपातः (quotative/end marker)
श्रीकूर्मपुराणेin the Śrī Kūrma Purāṇa
श्रीकूर्मपुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री + कूर्म + पुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्; तत्पुरुष-समासः (श्रीकूर्मस्य पुराणम्)
षट्साहस्त्र्याम्in the six-thousand (collection)
षट्साहस्त्र्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootषट् + साहस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्; द्विगु-समासः (षट्-साहस्त्री = six-thousand [verses])
संहितायाम्in the saṃhitā
संहितायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंहिता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
पूर्वविभागेin the former section
पूर्वविभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपूर्व + विभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (पूर्वः विभागः)
अष्टाविंशःtwenty-eighth
अष्टाविंशः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअष्टाविंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रमवाचक-विशेषणम् (अध्यायः)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
ऋषयःthe sages
ऋषयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः (3rd), बहुवचनम्
प्राप्यhaving reached
प्राप्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootप्र-आप् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त-अव्ययकृदन्तम् (gerund/absolutive)
वाराणसीम्Vārāṇasī
वाराणसीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाराणसी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
दिव्याम्divine
दिव्याम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (वाराणसीम्)
कृष्णद्वैपायनःKṛṣṇa-Dvaipāyana
कृष्णद्वैपायनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकृष्ण + द्वैपायन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (कृष्णः द्वैपायनः)
मुनिःthe sage
मुनिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; apposition to कृष्णद्वैपायनः
किम्what
किम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; प्रश्नवाचक-सर्वनाम
अकार्षीत्did
अकार्षीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलुङ्-लकारः (Aorist/Past), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः (3rd), एकवचनम्
महाबुद्धिः(he) of great intellect
महाबुद्धिः:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Rootमहा + बुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (महती बुद्धिः यस्य/महाबुद्धिः) — बहुव्रीह्यर्थे विशेषणवत् (कृष्णद्वैपायनः)
श्रोतुम्to hear
श्रोतुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्तः (infinitive)
कौतूहलम्curiosity
कौतूहलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकौतूहल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
हिindeed
हि:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्ययम्; निपातः (indeed/for)
नःof us/our
नः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः (Genitive), बहुवचनम्; सर्वनाम-रूपम्
Speaker

The sages (Ṛṣayaḥ)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities
K
Kurma Purana
V
Vyasa (Kṛṣṇa-Dvaipāyana)
V
Varanasi (Kāśī)

FAQs

This verse does not directly teach Ātman-doctrine; it functions as a narrative gateway, situating the teaching tradition in a sacred setting (Vārāṇasī) and establishing authoritative transmission through Vyāsa.

No specific yoga technique is described in this opening query; it introduces a tīrtha-based context that, in the Kurma Purāṇa, often precedes dharma and yoga teachings (including later discussions connected to Pāśupata-oriented discipline and devotion).

The verse itself is neutral on Shiva–Vishnu theology; it frames the discourse through Vyāsa and the sacred geography of Kāśī, a locus that later supports the Purāṇa’s broader Shaiva–Vaiṣṇava synthesis.

←Previous Verse
Next Verse→