Previous Verse
Next Verse

Shloka 84

Madhu–Kaiṭabha, Nārāyaṇa’s Yoga-Nidrā, Rudra’s Manifestation, and the Aṣṭamūrti–Trimūrti Teaching

एतावदुक्त्वा ब्रह्माणं सो ऽभिवन्द्य गुरुं हरः / सहैव मानसैः पुत्रैः क्षणादन्तरधीयत

etāvaduktvā brahmāṇaṃ so 'bhivandya guruṃ haraḥ / sahaiva mānasaiḥ putraiḥ kṣaṇādantaradhīyata

ఇంతమాత్రం చెప్పి హరుడు (శివుడు) తన గురువైన బ్రహ్మను నమస్కరించాడు; తన మానసపుత్రులతో కూడ క్షణంలో అంతర్ధానమయ్యాడు।

एतावत्this much/so much
एतावत्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootetāvat (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; pronominal adjective used adverbially with gerund
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + क्त्वा (क्त्वान्त/अव्ययीभाव-भाव)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive); having said
ब्रह्माणम्Brahmā (as object)
ब्रह्माणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; pronoun
अभिवन्द्यhaving bowed to
अभिवन्द्य:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootअभि + वन्द् (धातु) + ल्यप् (ल्यबन्त)
Formल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund); having saluted
गुरुम्the teacher
गुरुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
हरःHara (Śiva)
हरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सहtogether with
सह:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय; सह (with) governs तृतीया (instrumental)
एवindeed/just
एव:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle/emphasis)
मानसैःmind-born
मानसैः:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeAdjective
Rootमानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; adjective qualifying पुत्रैः
पुत्रैःwith (his) sons
पुत्रैः:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
क्षणात्in a moment/from a moment
क्षणात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; used adverbially
अन्तर्धीयतdisappeared
अन्तर्धीयत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअन्तर्धा + धा (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; he disappeared/vanished

Sūta (narrator) describing the event to the sages

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

B
Brahma
H
Hara (Shiva)
G
Guru
M
Manasa-putras (mind-born sons)

FAQs

Indirectly, it emphasizes the transcendental mode of divine action: Śiva can appear, instruct, and then “withdraw from perception” (antaradhīyata), hinting at a reality that is not limited by gross visibility—aligned with Purāṇic teaching that the supreme principle is beyond sensory grasp.

No technique is taught explicitly in this verse, but the motif of “disappearing” after instruction aligns with yogic mastery (aiśvarya/siddhi) and inward withdrawal; in Kurma Purana’s broader spiritual frame, such powers are secondary to disciplined dharma and devotion to the guru and Īśvara.

While Viṣṇu is not named here, the verse supports the Purāṇa’s non-sectarian synthesis by portraying Śiva as operating within a sacred order of reverence (bowing to a guru), consistent with the Kurma Purana’s broader teaching that divine forms function harmoniously within one overarching Īśvara-tattva.