Shloka 78
Steya-doṣa-nirūpaṇa (On the Nature and Gravity of Theft) — within the Hayagrīva–Agastya Saṃvāda frame
Devanagari script
द्विजो मोहान्न तु पिबेत्स्नेहाद्वा कामतो ऽपि वा / अनुग्रहाच्च महतामनुतापाच्च कर्मणः
Transliteration
dvijo mohānna tu pibetsnehādvā kāmato 'pi vā / anugrahācca mahatāmanutāpācca karmaṇaḥ
Translation
ద్విజుడు మోహంతో గానీ, స్నేహంతో గానీ, కోరికతో గానీ మద్యం త్రాగకూడదు; మహాత్ముల అనుగ్రహం పేరుతోనూ కాదు, తన కర్మపై అనుతాపంతోనూ కాదు।
Word by Word
द्विजःa twice-born (Brahmin etc.)
द्विजः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मोहात्from delusion
मोहात्:
हेतु (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootमोह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन; कारणार्थे ‘out of delusion’
नnot
न:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
तुhowever
तु:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
पिबेत्should drink
पिबेत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formविधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
स्नेहात्from affection
स्नेहात्:
हेतु (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootस्नेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; कारणार्थे ‘out of affection’
वाor
वा:
विकल्प (Alternative)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक
कामतःfrom desire
कामतः:
हेतु (Cause/Reason)
TypeIndeclinable
Rootकाम (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त — ‘out of desire; willingly’
अपिeven
अपि:
समुच्चय/अवधारण
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
वाor
वा:
विकल्प (Alternative)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक
अनुग्रहात्from (someone’s) favor
अनुग्रहात्:
हेतु (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootअनुग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; कारणार्थे ‘due to favor’
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
महताम्of great persons
महताम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन (Plural); ‘of the great (persons)’
अनुतापात्from remorse
अनुतापात्:
हेतु (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootअनुताप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; कारणार्थे ‘from remorse’
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
कर्मणःof the deed
कर्मणः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), षष्ठी (Genitive), एकवचन; ‘of the act/deed’