Previous Verse
Next Verse

Shloka 77

Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue

प्राणापनौ च शब्दार्थौं तथा विधिनिषेधकौ / सुखदुःखादि यद्द्वन्द्वं दृश्यते श्रूयते ऽपि वा

prāṇāpanau ca śabdārthauṃ tathā vidhiniṣedhakau / sukhaduḥkhādi yaddvandvaṃ dṛśyate śrūyate 'pi vā

ప్రాణ-అపాన, శబ్ద-అర్థ, అలాగే విధి-నిషేధ; సుఖ-దుఃఖాది ఏ ద్వంద్వమైతే కనిపిస్తుందో లేదా వినిపిస్తుందో।

prāṇa-apānauin-breath and out-breath
prāṇa-apānau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprāṇa (प्रातिपदिक) + apāna (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Dual; ‘Prāṇa and Apāna’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक-अव्यय)
śabda-arthauword and meaning
śabda-arthau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśabda (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Dual; ‘word and meaning’
tathālikewise/also
tathā:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAdverb (प्रकारवाचक-अव्यय)
vidhi-niṣedhakauinjunction and prohibition
vidhi-niṣedhakau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvidhi (प्रातिपदिक) + niṣedha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Dual; ‘injunction and prohibition’
sukha-duḥkha-ādisuch as pleasure and pain
sukha-duḥkha-ādi:
Visheshana (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootsukha (प्रातिपदिक) + duḥkha (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
FormNeuter, used as prior member; ‘beginning with pleasure and pain’ (आदि-समास)
yatwhich/that
yat:
Visheshana (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; relative pronoun (यत्) qualifying ‘dvandvam’
dvandvampair of opposites
dvandvam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdvandva (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
dṛśyateis seen/appears
dṛśyate:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootdṛś (दृश् धातु)
FormPresent tense (लट्), Passive voice (कर्मणि), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular
śrūyateis heard/is spoken of
śrūyate:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootśru (श्रु धातु)
FormPresent tense (लट्), Passive voice (कर्मणि), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular
apialso/even
api:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormParticle (निपात) expressing addition/concession
or
:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
FormDisjunctive particle (विकल्पार्थक-निपात)