Shloka 50
Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue
Devanagari script
देहाभिमाने गलिते विज्ञाते परमात्मनि / यत्रयत्र मनो याति तत्रतत्र समाधयः
Transliteration
dehābhimāne galite vijñāte paramātmani / yatrayatra mano yāti tatratatra samādhayaḥ
Translation
దేహాభిమానం కరిగి పరమాత్మ జ్ఞానం కలిగినప్పుడు, మనస్సు ఎక్కడెక్కడికి వెళ్లినా అక్కడక్కడే సమాధి ఉంటుంది.
Word by Word
देहाभिमानेin body-identification
देहाभिमाने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdeha-abhimāna (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुषः (देहे अभिमानः)
गलितेwhen (it has) fallen away
गलिते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Root√गल् (धातु) → galita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)
विज्ञातेwhen (it is) realized/known
विज्ञाते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootvi-√ज्ञा (धातु) → vijñāta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)
परमात्मनिin the Supreme Self
परमात्मनि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootparama-ātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; कर्मधारयः (“supreme Self”)
यत्रwhere
यत्र:
Sambandha (सम्बन्धः/देश)
TypeIndeclinable
Rootyatra (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (where)
यत्रwherever
यत्र:
Sambandha (सम्बन्धः/देश)
TypeIndeclinable
Rootyatra (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरुक्ति (repetition for distributive sense)
मनःthe mind
मनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmanas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
यातिgoes
याति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√या (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद
तत्रthere
तत्र:
Sambandha (सम्बन्धः/देश)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (there)
तत्रthere (in each case)
तत्र:
Sambandha (सम्बन्धः/देश)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरुक्ति (distributive: “in each such place”)
समाधयःsamādhis/absorptions
समाधयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsamādhi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन