Adhyaya 42

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने एकचत्वारिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच मुद्राविरचनारीतिमश्वानन निवेदय / याभिर्विरचिताभिस्तु श्रीदेवी संप्रसीदति

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణ ఉత్తరభాగమున, హయగ్రీవ–అగస్త్య సంభాషణలో లలితోపాఖ్యానమున నలభై ఒకటవ అధ్యాయం. అగస్త్యుడు పలికెను— హే అశ్వానన! ముద్రావిరచన విధిని చెప్పుము; వాటితో శ్రీదేవి ప్రసన్నమగును।

Verse 2

हयग्रीव उवाच आवाहनी महामुद्रा त्रिखण्डेति प्रकीर्तिता / परिवृत्य करौ स्पष्टमङ्गुष्ठौ कारयेत्समौ

హయగ్రీవుడు పలికెను— ‘ఆవాహనీ’ మహాముద్ర ‘త్రిఖండ’ అని ప్రసిద్ధి. చేతులను మడిచి తిప్పి, రెండు బొటనవేళ్లను స్పష్టంగా సమానంగా చేయవలెను।

Verse 3

अनामान्तर्गते कृत्वा तर्जन्यौ कुटिलाकृती / कनिष्ठिके नियुञ्जीत निजस्थाने तपोधन / संक्षोभिण्याख्यामुद्रां तु कथयाम्यधुना श्रुणु

హే తపోధన! రెండు చూపుడు వేళ్లను అనామికలోపల ఉంచి వంకర ఆకారంగా చేయుము; చిటికెన వేళ్లను తమ స్థానంలోనే నియోగించుము. ఇప్పుడు ‘సంక్షోభిణీ’ అనే ముద్రను చెప్తున్నాను— వినుము।

Verse 4

मध्यमे मध्यगे कृत्वा कनिष्ठाङ्गुष्टरोधिते / तर्जन्यो दण्डवत्कृत्वा मध्यमोपर्यनामिके

మధ్యవేళ్లను మధ్యలో ఉంచి, చిటికెనవేళ్లను బొటనవేళ్లతో ఆపి; చూపుడు వేళ్లను దండంలా నిటారుగా చేసి, మధ్యవేళ్లపై అనామిక వైపు ఉంచవలెను।

Verse 5

एतस्या एव मुद्राया मध्यमे सरले यदि / क्रियते विन्ध्यदर्पारे मुद्रा विद्राविणी तथा

ఈ ముద్ర యొక్క మధ్యభాగంలో సరళంగా విన్ధ్యదర్పనాశార్థం చేయబడితే, అప్పుడు అది ‘విద్రావిణీ’ ముద్రగా ప్రసిద్ధి చెందుతుంది।

Verse 6

मध्यमातर्जनीभ्यां तु कनिष्ठानामिके समे / अङ्कुशाकाररूपाभ्यां मध्यगे कलशोद्भव / इयमाकर्षिणी मुद्रा त्रैलोक्याकर्षणे क्षमा

హే కలశోద్భవా! మధ్యమా-తర్జనీలను, అలాగే కనిష్ఠా-అనామికలను సమంగా ఉంచి రెండింటినీ అంకుశాకారంగా చేయుటయే ‘ఆకర్షిణీ’ ముద్ర; ఇది త్రైలోక్య ఆకర్షణకు సమర్థం।

Verse 7

पुटाकारौ करौ कृत्वा तर्जन्यावङ्कुशाकृती / परिवर्तक्रमेणैव मध्यमे तदधोगते

రెండు చేతులను పుటాకారంగా చేసి, రెండు తర్జనీలను అంకుశాకృతిగా చేయాలి; మార్పు క్రమంలో మధ్యమాను దాని కింద ఉంచాలి।

Verse 8

क्रमेणानेन देवर्षे मध्यमामध्यगे ऽनुजे / अनामिके तु सरले तद्बहिस्तर्जनीद्वयम्

హే దేవర్షీ! ఈ క్రమంలో మధ్యమా మధ్యలో కనిష్ఠాను ఉంచాలి; అనామికను సరళంగా ఉంచి, దాని బయట రెండు తర్జనీలు ఉండాలి।

Verse 9

दण्डाकारौ ततोंऽगुष्ठौ मध्यमावर्तदेशगौ / मुद्रैषोन्मादिनी नाम्ना ख्याता वातापितापन

తర్వాత రెండు బొటనవేళ్లను దండాకారంగా చేసి మధ్యమా వృత్తస్థానంలో ఉంచాలి; ఈ ముద్ర ‘ఉన్మాదినీ’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి, వాతాదిని తాపింపజేయునది।

Verse 10

अस्यास्त्वनामिकायुग्ममधः कृत्वाङ्कुशाकृति / तर्जन्यावपि तेनैव क्रमेण विनियोजयेत्

ఇందులో అనామికా యుగ్మాన్ని క్రిందికి చేసి అంకుశాకారాన్ని ఏర్పరచాలి; అదే క్రమంలో తర్జనీని కూడా విధిగా నియోగించాలి.

Verse 11

इयं महाङ्कुशा मुद्रा सर्वकार्यार्थसाधिका

ఈ మహాంకుశా ముద్ర సమస్త కార్యార్థాలను సిద్ధి చేయునది.

Verse 13

सव्यं दक्षिणादेशे तु दक्षिणं सव्यदेशतः / बाहू कृत्वा तु देवर्षे हस्तौ सम्परिवर्त्य च ४२।१२ / कनिष्ठानामिके युक्ते क्रमेणानेन तापस / तर्जनीभ्यां समाक्रान्ते सर्वोर्ध्वमपि मध्यमे

హే దేవర్షీ! ఎడమను కుడి స్థానంలో, కుడిని ఎడమ స్థానంలో ఉంచి, భుజాలను ఏర్పరచి రెండు చేతులను పరస్పరం మార్పు చేయాలి. హే తపస్వీ! ఈ క్రమంలో కనిష్ఠా–అనామికలను కలిపి, తర్జనిద్వయంతో ఆవరించి, మధ్యమాన్నీ పూర్తిగా పైకి ఎత్తాలి.

Verse 14

लोपामुद्रापतेङ्गुष्ठौ कारयेत्सकलावपि / इयं तु खेचरी नाम मुद्रा सर्वोत्तमोत्तमा / एतद्विज्ञानमात्रेण योगिनीनां प्रियो भवेत्

హే లోపాముద్రాపతీ! రెండు అంగుళ్లనూ సంపూర్ణంగా విధిగా చేయించాలి. ఇది ‘ఖేచరీ’ అనే ముద్ర, సర్వోత్తమోత్తమమైనది. దీని విజ్ఞానం మాత్రముచేతనే సాధకుడు యోగినులకు ప్రియుడగును.

Verse 15

परिवर्त्य करौ स्पृष्टावर्धचन्द्रसमाकृती / तर्जन्यङ्गुष्ठयुगलं युगपद्योजयेत्ततः

రెండు చేతులను మార్పు చేసి పరస్పరం స్పర్శింపజేసి అర్ధచంద్రాకారాన్ని చేయాలి; తరువాత తర్జనీ–అంగుళ్ల యుగ్మాన్ని ఒకేసారి యోజించాలి.

Verse 16

अधः कनिष्ठावष्टब्धमध्यमे विनियोजयेत् / अथैते कुटिले युक्त्वा सर्वाधस्तादनामिके / बीजमुद्रेयमाचिरात्सर्वसिद्धप्रवर्तिनी

క్రిందకు కనిష్ఠికను స్థిరపరచి మధ్యమలో నియోగించాలి. తరువాత వంకరైన వేళ్లను కలిపి, అన్నిటికన్నా క్రింద అనామికను స్థాపించాలి. ఈ బీజముద్ర త్వరలోనే సమస్త సిద్ధులను ప్రవర్తింపజేయునది.

Verse 17

मध्याग्रे कुटिलाकारे तर्जन्युपरि संस्थिते / अनामिकामध्यगते तथैव हि कनिष्टिके

మధ్యమా అగ్రభాగాన్ని వంకరాకారంగా చేసి తర్జనీపై స్థాపించాలి. అలాగే అనామిక మధ్యభాగంలో కూడా కనిష్ఠికను అదే విధంగా ఉంచాలి.

Verse 18

सर्वा एकत्र संयोज्य चाङ्गुष्ठपरिपीडिताः / एषा तु प्रथमा मुद्रा योनिमुद्रेति संज्ञिता

అన్ని వేళ్లను ఒకచోట కలిపి బొటనవేలితో బిగిగా నొక్కాలి. ఇదే మొదటి ముద్ర, ‘యోనిముద్ర’ అని ప్రసిద్ధి.

Verse 19

एता मुद्रास्तु देवर्षे श्रीदेव्याः प्रीतिहेतवः / पूजाकाले प्रयोक्तव्या यथानुक्रमयोगतः

హే దేవర్షీ! ఈ ముద్రలు శ్రీదేవి ప్రీతికి కారణములు. పూజాకాలంలో క్రమానుసారంగా వీటిని ప్రయోగించాలి.