Shloka 92
Cintāmaṇi-gṛha Antara-kathana (Account of the Inner Chambers of the Cintāmaṇi Palace) — Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
अथापि तस्याः श्रीदेव्याः पादाब्जैकाङ्गुलिद्युतेः / सहस्रांशेष्वेकैकांशवर्णना न हि जायते / अथ वा वृत्तिरखिला निष्फला तद्गुणस्तुतौ
Transliteration
athāpi tasyāḥ śrīdevyāḥ pādābjaikāṅgulidyuteḥ / sahasrāṃśeṣvekaikāṃśavarṇanā na hi jāyate / atha vā vṛttirakhilā niṣphalā tadguṇastutau
Translation
అయినప్పటికీ ఆ శ్రీదేవి పాదపద్మంలోని ఒక్క వేళ్ల కాంతిని కూడా సహస్రాంశంలో ఒక్క అంసమంతగా వర్ణించటం సాధ్యం కాదు; ఆమె గుణస్తుతిలో సమస్త వాక్ప్రవృత్తి కూడా నిష్ఫలమైపోతుంది.
Word by Word
अथthen/now
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formआरम्भ/अनन्तरबोधक अव्यय (then/now)
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपवाद/अतिशयबोधक अव्यय (also/even)
तस्याःof her
तस्याः:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/6th), एकवचन
श्रीदेव्याःof the Goddess Śrī
श्रीदेव्याः:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootश्रीदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; कर्मधारय (श्रीः एव देवी = the auspicious goddess)
पादाब्जैकाङ्गुलिद्युतेःof the radiance of one toe of (her) lotus-foot
पादाब्जैकाङ्गुलिद्युतेः:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक) + अब्ज (प्रातिपदिक) + एक (प्रातिपदिक) + अङ्गुलि (प्रातिपदिक) + द्युति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (पादाब्जस्य एकाङ्गुल्याः द्युति = the radiance of a single toe of the lotus-foot)
सहस्रांशेषुin (its) thousand parts
सहस्रांशेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसहस्रांश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/7th), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सहस्रस्य अंशाः = thousand parts)
एकैकांशवर्णनाthe description of each part
एकैकांशवर्णना:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएकैक (प्रातिपदिक) + अंश (प्रातिपदिक) + वर्णना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (एकैकस्य अंशस्य वर्णना = description of each single part)
नnot
न:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधबोधक अव्यय (negation)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिश्चय/हेतुबोधक अव्यय (indeed/for)
जायतेarises/comes to be
जायते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formविकल्प/अनन्तरबोधक अव्यय (then/now)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पबोधक अव्यय (or)
वृत्तिःcomposition/poetic effort
वृत्तिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवृत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अखिलाentire
अखिला:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअखिल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (वृत्तिः)
निष्फलाfruitless
निष्फला:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिष्फल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (वृत्तिः)
तद्गुणस्तुतौin praising her qualities
तद्गुणस्तुतौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक) + स्तुति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (तस्य गुणानां स्तुतिः = praise of her qualities)