Shloka 73
भण्डासुरवधोत्तरकृत्य-देवस्तुति
Aftermath of Bhaṇḍāsura’s Slaying and the Gods’ Hymn to Lalitā
Devanagari script
निशश्वास वहञ्शर्वः पाण्डुरं गण्डमण्डलम् / बाष्पायमाणो विरही संतप्तो धैर्यविप्लवात् / भूयोभूयो गिरिसुतां पूर्वदृष्टामनुस्मरन्
Transliteration
niśaśvāsa vahañśarvaḥ pāṇḍuraṃ gaṇḍamaṇḍalam / bāṣpāyamāṇo virahī saṃtapto dhairyaviplavāt / bhūyobhūyo girisutāṃ pūrvadṛṣṭāmanusmaran
Translation
శర్వుడు నిశ్వాసాలు విడుస్తూ ఉండగా అతని గండమండలం పాండురమైంది. విరహంతో కన్నీరు కమ్మి, ధైర్యం చలించడంతో దగ్ధుడై, ముందుగా దర్శించిన గిరిసుతను మళ్లీ మళ్లీ స్మరించెను.
Word by Word
niśaśvāsasighed
niśaśvāsa:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootśvas (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘sighed/breathed heavily’
vahanbearing
vahan:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvah (धातु)
Formकृदन्त (शतृ-प्रत्यय, present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘bearing/carrying’
śarvaḥŚarva (Śiva)
śarvaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśarva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
pāṇḍurampale
pāṇḍuram:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpāṇḍura (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; गण्डमण्डलम् इति विशेषण
gaṇḍa-maṇḍalamthe circle of his cheeks/face
gaṇḍa-maṇḍalam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootgaṇḍa (प्रातिपदिक) + maṇḍala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (गण्डयोः मण्डलम्)
bāṣpa-āyamāṇaḥwith tears welling up
bāṣpa-āyamāṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootbāṣpa (प्रातिपदिक) + āyamāṇa (i धातु?; आयम्/आयम—कृदन्त)
Formकृदन्त (आयमाने/आयमाण—present middle participle sense ‘becoming’); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (बाष्पं आयमाणः = tears welling up)
virahīseparated (in love)
virahī:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvirahin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘separated/forlorn’
saṃtaptaḥtormented
saṃtaptaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roottap (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपसर्ग-युक्त (सम्+तप)
dhairya-viplavātfrom the collapse of resolve
dhairya-viplavāt:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootdhairya (प्रातिपदिक) + viplava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (धैर्यस्य विप्लवः)
bhūyaḥ-bhūyaḥagain and again
bhūyaḥ-bhūyaḥ:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootbhūyas (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय; पुनरुक्ति (again and again)
giri-sutāmthe mountain’s daughter (Pārvatī)
giri-sutām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootgiri (प्रातिपदिक) + sutā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (गिरेः सुता)
pūrva-dṛṣṭāmpreviously seen
pūrva-dṛṣṭām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpūrva (प्रातिपदिक) + dṛṣṭa (dṛś धातु, क्त-कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समास (पूर्वं दृष्टा)
anusmaranremembering
anusmaran:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootsmṛ (धातु)
Formकृदन्त (शतृ-प्रत्यय, present active participle) with उपसर्ग अनु-; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘remembering’