Previous Verse
Next Verse

Shloka 79

प्रत्याहारवर्णनम्

Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence

तिर्यगूर्ध्वमधस्ताच्च धावतो ऽपि यथाक्रमम् / जीवः प्राणस्तथा लिङ्गं करणं च चतुष्टयम्

tiryagūrdhvamadhastācca dhāvato 'pi yathākramam / jīvaḥ prāṇastathā liṅgaṃ karaṇaṃ ca catuṣṭayam

అతడు అడ్డంగా, పైకి, కిందికి—క్రమానుసారంగా పరుగెత్తుచున్నా—జీవుడు, ప్రాణుడు, లింగము, కరణము అనే నాలుగు పేర్లతో చెప్పబడతాడు।

tiryaksideways
tiryak:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottiryak (अव्यय)
Formअव्यय; दिशावाचक क्रियाविशेषण (adverb: sideways)
ūrdhvamupwards
ūrdhvam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootūrdhva (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभूत-नपुंसक एकवचन (adverbial accusative); दिशावाचक (upwards)
adhastātdownwards
adhastāt:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootadhastāt (अव्यय)
Formअव्यय; दिशावाचक (downwards/below)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
dhāvataḥof one who is running
dhāvataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeVerb
Rootdhāv (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, षष्ठी (genitive), एकवचन; ‘of (one) who runs’
apieven/also
api:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय; अपि-कार (particle: even/also)
yathā-kramamin proper sequence
yathā-kramam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय) + krama (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमास; क्रियाविशेषण (adverb: in due order)
jīvaḥthe jīva
jīvaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjīva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (nominative), एकवचन (singular)
prāṇaḥthe vital breath
prāṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprāṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (nominative), एकवचन (singular); समानााधिकरण (apposition to jīvaḥ)
tathālikewise
tathā:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अनुक्रमसूचक (likewise/and also)
liṅgamthe subtle body/mark
liṅgam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootliṅga (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा (nominative), एकवचन (singular); समानााधिकरण (apposition)
karaṇamthe instrument (sense-organ)
karaṇam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkaraṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा (nominative), एकवचन (singular); समानााधिकरण
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
catuṣṭayamthe set of four
catuṣṭayam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootcatuṣṭaya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा (nominative), एकवचन (singular)