Previous Verse
Next Verse

Shloka 30

प्रत्याहारवर्णनम्

Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence

धर्माधर्मौं तु जन्तूनां गुणमात्रात्मकावुभौ / कारणैः स्वैः प्रचीयेते कायत्वेनेह जन्तुभिः

dharmādharmauṃ tu jantūnāṃ guṇamātrātmakāvubhau / kāraṇaiḥ svaiḥ pracīyete kāyatveneha jantubhiḥ

జీవుల ధర్మమూ అధర్మమూ—ఇవిరండూ గుణమాత్ర స్వరూపములు; తమ తమ కారణాలవలన ఇక్కడ జీవులు దేహభావంగా వాటిని సమీకరిస్తారు.

dharma-adharmaudharma and adharma
dharma-adharmau:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootdharma (धर्म-प्रातिपदिक) + adharma (अधर्म-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Dual (द्विवचन); समासः—द्वन्द्वः (धर्मश्च अधर्मश्च)
tuindeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात)
jantūnāmof creatures
jantūnām:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध/Of)
TypeNoun
Rootjantu (जन्तु-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी/6), Plural (बहुवचन)
guṇa-mātra-ātmakauhaving the nature of mere guṇas
guṇa-mātra-ātmakau:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootguṇa (गुण-प्रातिपदिक) + mātra (मात्र-प्रातिपदिक) + ātmaka (आत्मक-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Dual (द्विवचन); समासः—तत्पुरुषः (गुणमात्रं एव आत्मा/स्वरूपं यस्य)
ubhauboth
ubhau:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootubha (उभ-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Dual (द्विवचन)
kāraṇaiḥby causes
kāraṇaiḥ:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootkāraṇa (कारण-प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Instrumental (तृतीया/3), Plural (बहुवचन)
svaiḥby their own
svaiḥ:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootsva (स्व-प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Instrumental (तृतीया/3), Plural (बहुवचन); agrees with kāraṇaiḥ
pracīyeteare accumulated/are built up
pracīyete:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootpra+ci (चि-धातु)
FormPresent tense (लट्), Passive voice (कर्मणि), 3rd person (प्रथमपुरुष), Dual (द्विवचन)
kāyatvenaas embodiment/bodily state
kāyatvena:
Karana (करण/Means; adverbial instrument)
TypeNoun
Rootkāyatva (कायत्व-प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Instrumental (तृतीया/3), Singular (एकवचन); abstract noun used adverbially
ihahere
iha:
Adhikarana (अधिकरण/Location; adverbial)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
FormAdverb (देशवाचक अव्यय)
jantubhiḥby creatures
jantubhiḥ:
Kartr̥ (कर्ता/Agent in passive; instrumental)
TypeNoun
Rootjantu (जन्तु-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (तृतीया/3), Plural (बहुवचन)