Shloka 52
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
एवमेव रणारंभं विमुच्य विधुतायुधाः / शक्तयो निद्रया द्वारे घूर्णमाना इवाभवन्
Transliteration
evameva raṇāraṃbhaṃ vimucya vidhutāyudhāḥ / śaktayo nidrayā dvāre ghūrṇamānā ivābhavan
Translation
ఇలా యుద్ధారంభాన్ని విడిచి, ఆయుధాలను వదిలివేసిన శక్తిసేనలు నిద్రవల్ల ద్వారమున జడంగా తూలుతూ తిరుగుతున్నట్లుగా అయ్యాయి।
Word by Word
एवम्thus
एवम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
एवindeed/just
एव:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक निपात (emphatic particle)
रण-आरम्भम्the onset of battle
रण-आरम्भम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक) + आरम्भ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुषार्थे ‘रणस्य आरम्भः’ (battle-beginning)
विमुच्यhaving abandoned
विमुच्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootवि+मुच् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund); ‘having released/abandoned’
विधुत-आयुधाः(they) whose weapons were cast off
विधुत-आयुधाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविधुत (कृदन्त/प्रातिपदिक) + आयुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहिः ‘विधुतानि आयुधानि येषाम्’ (whose weapons are shaken off/dropped)
शक्तयःthe spears/lances
शक्तयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
निद्रयाby sleep
निद्रया:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootनिद्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन
द्वारेat the doorway
द्वारे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
घूर्णमानाःreeling/whirling
घूर्णमानाः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootघूर्ण् (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (शक्तयः इति विशेष्येण सह)
इवas if
इव:
Upamāna-marker (उपमासूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमार्थक निपात (particle of comparison)
अभवन्became/were
अभवन्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद