Shloka 51
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
एवं चोपेक्षितास्माभिः सा विनष्टबला भवेत् / नष्ट सत्त्वा च सा राज्ञी कान्नः शिक्षां करिष्यति
Transliteration
evaṃ copekṣitāsmābhiḥ sā vinaṣṭabalā bhavet / naṣṭa sattvā ca sā rājñī kānnaḥ śikṣāṃ kariṣyati
Translation
ఇలా మా నిర్లక్ష్యంతో ఆమె బలహీనమవుతుంది. సత్త్వం కోల్పోయిన ఆ రాణి మాకు ఏ బోధ చేయగలదు?
Word by Word
एवम्thus
एवम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक (manner adverb/प्रकार-अव्यय) — ‘thus’
चand
च:
सम्बन्ध (Connector/अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction/समुच्चय-अव्यय)
उपेक्षिताneglected
उपेक्षिता:
विधेय (Predicate participle/विधेय)
TypeVerb
Rootउप-ईक्ष् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past passive participle/क्त), प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine) — ‘neglected/ignored’ (agreeing with सा)
अस्माभिःby us
अस्माभिः:
कर्तृकरण (Agent in passive/कर्तृ-करण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन (Plural) — ‘by us’
साshe
सा:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine) — subject
विनष्टबलाwith strength destroyed
विनष्टबला:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविनष्ट-बल (प्रातिपदिक; विनष्ट + बल)
Formप्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine) — विशेषणम् (of सा); ‘whose strength is destroyed’
भवेत्would become
भवेत्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद — ‘would become’
नष्टसत्त्वाwith spirit lost
नष्टसत्त्वा:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनष्ट-सत्त्व (प्रातिपदिक; नष्ट + सत्त्व)
Formप्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine) — विशेषणम् (of सा); ‘with spirit/strength lost’
चand
च:
सम्बन्ध (Connector/अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction/समुच्चय-अव्यय)
साshe
सा:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine) — subject (re-stated)
राज्ञीqueen
राज्ञी:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootराज्ञी (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine) — apposition
कान्whom
कान्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन (Plural), पुंलिङ्ग (Masculine) — interrogative; object: ‘whom?’
नःour
नः:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन (Plural) — ‘of us/our’ (with शिक्षाम्: ‘our instruction’)
शिक्षाम्instruction; lesson
शिक्षाम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशिक्षा (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine) — object
करिष्यतिwill give/do
करिष्यति:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलृट् (Simple future/लृट्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद — ‘will do/give’