Next Verse

Shloka 1

श्रीचक्रराजरथ—पर्वस्थदेवतानाम् प्रकाशनम्

Revelation of the Deities Stationed on the Śrīcakra-Rāja-Ratha’s Sections

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपख्याने श्रीचक्रराजरथज्ञेयचक्ररथपर्वस्थदेवतानामप्रकाशनं नामैकोनविंशो ऽध्यायः हयग्रीव उवाच किरिचक्ररथेन्द्रस्य पञ्चपर्वसमाश्रिताः / देवताश्च शृणु प्राज्ञ नाम यच्छृण्वतां जयः

iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopakhyāne śrīcakrarājarathajñeyacakrarathaparvasthadevatānāmaprakāśanaṃ nāmaikonaviṃśo 'dhyāyaḥ hayagrīva uvāca kiricakrarathendrasya pañcaparvasamāśritāḥ / devatāśca śṛṇu prājña nāma yacchṛṇvatāṃ jayaḥ

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణ ఉత్తరభాగంలో హయగ్రీవ–అగస్త్య సంభాషణలో లలితోపాఖ్యానమున ‘శ్రీచక్రరాజరథ-జ్ఞేయ చక్రరథ పర్వస్థ దేవతానామ ప్రకాశనం’ అనే పందొమ్మిదవ అధ్యాయం. హయగ్రీవుడు పలికెను—హే ప్రాజ్ఞా, కిరిచక్రరథేంద్రుని ఐదు పర్వములలో ఆశ్రిత దేవతలను వినుము; వారి నామాలు వినినవారికి జయము కలుగును.

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-समाप्ति)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इति-प्रयोग)
śrī-brahmāṇḍa-mahāpurāṇein the Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa
śrī-brahmāṇḍa-mahāpurāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootśrī + brahmāṇḍa + mahā + purāṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (सप्तमी), Singular (एकवचन); समासः—बहुपद-तत्पुरुष (title)
uttarabhāgein the latter section
uttarabhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootuttara + bhāga (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (सप्तमी), Singular (एकवचन); समासः—तत्पुरुष (later/upper part)
hayagrīva-agastya-saṃvādein the dialogue between Hayagrīva and Agastya
hayagrīva-agastya-saṃvāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Roothayagrīva + agastya + saṃvāda (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (सप्तमी), Singular (एकवचन); समासः—तत्पुरुष (dialogue of Hayagrīva and Agastya)
lalita-upākhyānein the Lalitā episode
lalita-upākhyāne:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootlalitā + upākhyāna (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (सप्तमी), Singular (एकवचन); समासः—तत्पुरुष (episode of Lalitā)
śrīcakrarājarathajñeyacakrarathaparvasthadevatānāmaprakāśanamthe exposition of the names of the deities stationed in the ‘cakra-ratha’ known as the Śrīcakra royal chariot, in its sections
śrīcakrarājarathajñeyacakrarathaparvasthadevatānāmaprakāśanam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśrīcakra + rājaratha + jñeya + cakraratha + parva + stha + devatā + nāma + prakāśana (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन); बहुपद-तत्पुरुषः (chapter-title compound)
nāmacalled/named
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
FormNaming particle (नाम-प्रयोग)
ekona-viṃśaḥnineteenth
ekona-viṃśaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootekona + viṃśati (संख्या-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन); numeral adjective ‘nineteenth’ (lit. one-less-than-twenty)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
hayagrīvaḥHayagrīva
hayagrīvaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothayagrīva (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
FormPerfect (लिट्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
kiri-cakra-ratha-indrasyaof the lord of the Kiri-cakra chariot
kiri-cakra-ratha-indrasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootkiri + cakra + ratha + indra (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी), Singular (एकवचन); समासः—तत्पुरुष (of the lord of the Kiri-cakra chariot)
pañca-parva-samāśritāḥresiding in the five sections
pañca-parva-samāśritāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootpañca + parva + sam-ā-√śri (धातु) → samāśrita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Plural (बहुवचन); past passive participle (क्त) ‘samāśrita’; समासः—तत्पुरुष (pañca-parva = five sections)
devatāḥdeities
devatāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdevatā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Plural (बहुवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय-बोधक)
śṛṇuhear
śṛṇu:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√śru (धातु)
FormImperative (लोट्), Parasmaipada (परस्मैपद), 2nd person (मध्यमपुरुष), Singular (एकवचन)
prājñaO wise one
prājña:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootprājña (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Vocative (सम्बोधन), Singular (एकवचन)
nāmaname
nāma:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootnāman (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया), Singular (एकवचन)
yatwhich
yat:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया), Singular (एकवचन); relative pronoun
śṛṇvatāmof those who listen
śṛṇvatām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeVerb
Root√śru (धातु) → śṛṇvat (शतृ-कृदन्त प्रातिपदिक)
FormPresent active participle (शतृ), Genitive (षष्ठी), Plural (बहुवचन); ‘of those who are listening’
jayaḥvictory
jayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjaya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)