Shloka 184
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
सवां निकृन्तनः प्रोक्तो कालसूत्रो ऽतिदारुणः / अप्रतिष्ठे स्थितिर्नास्ति भ्रमस्तस्मिन्सदा स्मृतः
Transliteration
savāṃ nikṛntanaḥ prokto kālasūtro 'tidāruṇaḥ / apratiṣṭhe sthitirnāsti bhramastasminsadā smṛtaḥ
Translation
ఇది ‘సవాం నికృంతన’ అని, అత్యంత భయంకరమైన ‘కాలసూత్ర’మని చెప్పబడింది. అక్కడ ఆధారం లేదు, స్థితి లేదు; అందులో నిత్యం భ్రమనే స్మరించబడింది.
Word by Word
सवाम्Savā (name of a hell/region)
सवाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसवा (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
निकृन्तनःNikṛntana (name)
निकृन्तनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनिकृन्तन (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
प्रोक्तःis said/called
प्रोक्तः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
FormPast passive participle (क्त/PPP), Masculine, Nominative Singular; used predicatively ‘is said/called’
कालसूत्रःKālasūtra (name)
कालसूत्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकाल + सूत्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative Singular; तत्पुरुष (षष्ठी-तत्पुरुष) ‘of time’ + ‘thread/cord’
अति-दारुणःexceedingly dreadful
अति-दारुणः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअति (उपसर्ग/अव्यय) + दारुण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative Singular; adjective qualifying ‘काळसूत्रः/निकृन्तनः’
अप्रतिष्ठेin Apratiṣṭhā
अप्रतिष्ठे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअ-प्रतिष्ठ (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Locative (7th/सप्तमी), Singular; ‘in Apratiṣṭhā (place/hell)’
स्थितिःstability/standing
स्थितिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्थिति (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative Singular
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
FormNegation particle (निषेध)
अस्तिexists
अस्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
FormPresent tense (लट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
भ्रमःwandering/confusion
भ्रमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभ्रम (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative Singular
तस्मिन्in that (place)
तस्मिन्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Locative Singular (7th/सप्तमी)
सदाalways
सदा:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण)
स्मृतःis considered/remembered
स्मृतः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
FormPast passive participle (क्त/PPP), Masculine, Nominative Singular; predicative ‘is remembered/considered’