Shloka 183
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
घोरात्वाद्रौरवः प्रोक्तः सोष्णको दहनः स्मृतः / सुदारुणस्तु शीतात्मा त्स्याधस्तात्तपो ऽधमः
Transliteration
ghorātvādrauravaḥ proktaḥ soṣṇako dahanaḥ smṛtaḥ / sudāruṇastu śītātmā tsyādhastāttapo 'dhamaḥ
Translation
భయంకరత్వం వల్ల అది ‘రౌరవం’ అని చెప్పబడింది, ఉష్ణదహనకరమని స్మృతం; కానీ దాని క్రింద ‘తప’ అత్యంత దారుణం, శీతస్వభావమైంది.
Word by Word
घोरात्वात्because of (its) terribleness
घोरात्वात्:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootघोरत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी (अपादान/हेतु) एकवचन; हेत्वर्थे (because of)
रौरवःRaurava
रौरवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरौरव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
प्रोक्तःis said/called
प्रोक्तः:
Karta-sāmānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeAdjective
Rootप्र√वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; भूतकाले कर्मणि कृदन्त (PPP)
स-उष्णकःhot (with heat)
स-उष्णकः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (उपसर्ग/अव्यय) + उष्णक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; सहार्थक 'स' (with)
दहनःDahana (burning; name)
दहनः:
Karta-sāmānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeNoun
Rootदहन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
स्मृतःis called
स्मृतः:
Karta-sāmānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeAdjective
Root√स्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; भूतकाले कर्मणि कृदन्त
सु-दरुणःvery harsh/terrible
सु-दरुणः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु (अव्यय/उपसर्गवत्) + दरुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; उपसर्गवत् 'सु' = अत्यर्थे (very)
तुand/but
तु:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक निपात
शीत-आत्माcold-natured
शीत-आत्मा:
Karta-sāmānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeAdjective
Rootशीत (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; बहुव्रीहिः (शीतः आत्मा यस्य = whose nature is cold)
स्यात्is/would be
स्यात्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formविधिलिङ्; प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
अधस्तात्below
अधस्तात्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअधस्तात् (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (below)
तपःTapa (torment; name)
तपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
अधमःlowest
अधमः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअधम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन