Shloka 32
मदनकामेश्वरप्रादुर्भावः
Manifestation of Madana-Kāmeśvara
Devanagari script
सलाजाक्षतहस्ताभिः पुरन्ध्रीभिश्च वर्षिता / गाथाभिर्मङ्गलार्थाभिर्वीणावेण्वादिनिस्वनैः / तुष्यन्ती वीवीथिवीथीषु मन्दमन्दमथाययौ
Transliteration
salājākṣatahastābhiḥ purandhrībhiśca varṣitā / gāthābhirmaṅgalārthābhirvīṇāveṇvādinisvanaiḥ / tuṣyantī vīvīthivīthīṣu mandamandamathāyayau
Translation
స్త్రీలు చేతుల్లో లాజా, అక్షతాలు పట్టుకొని ఆమెపై చల్లగా చల్లగా చల్లారు; మంగళగీతాలు పాడబడ్డాయి, వీణ-వేణు నాదాలు మ్రోగాయి; ఆమె ఆనందిస్తూ వీధివీధుల్లో మెల్లగా సాగింది।
Word by Word
स-लाजा-अक्षत-हस्ताभिःby women whose hands held parched grain and unbroken rice
स-लाजा-अक्षत-हस्ताभिः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस + लाजा + अक्षत + हस्त (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया बहुवचन; बहुव्रीहिः—‘यासां हस्ताः लाजाक्षतयुक्ताः’ इति; विशेषणम्—‘पुरन्ध्रीभिः’
पुरन्ध्रीभिःby city-women/ladies
पुरन्ध्रीभिः:
Agent in passive (कर्तृकरण)
TypeNoun
Rootपुरन्ध्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण/सह) बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध; coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
वर्षिताwas showered (upon)
वर्षिता:
Karta (कर्ता) / Predicative qualifier (विशेष्य-विशेषणभाव)
TypeAdjective
Rootवृष् (धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), कर्मणि—‘showered/sprinkled’
गाथाभिःwith songs/verses
गाथाभिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootगाथा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण) बहुवचन
मङ्गल-अर्थाभिःhaving auspicious purpose
मङ्गल-अर्थाभिः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमङ्गल + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया बहुवचन; विशेषणम्—‘गाथाभिः’
वीणा-वेणु-आदि-निस्वनैःwith the sounds of vīṇā, flute, etc.
वीणा-वेणु-आदि-निस्वनैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootवीणा + वेणु + आदि + निस्वन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण) बहुवचन
तुष्यन्तीrejoicing
तुष्यन्ती:
Karta (कर्ता) / Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण; सहक्रिया)
TypeAdjective
Rootतुष् (धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; वर्तमानकृदन्त (शतृ), कर्तरि—‘rejoicing/being pleased’
वी-वीथि-वीथीषुin the many streets/avenues
वी-वीथि-वीथीषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवीथि + वीथी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण) बहुवचन; पुनरुक्ति/यमकयुक्तः समासभावः—‘विविधवीथीषु’ इत्यर्थः
मन्दम्slowly
मन्दम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमन्द (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण अव्ययीभूतम् (adverb)
मन्दम्very slowly/gently
मन्दम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमन्द (प्रातिपदिक)
Formपुनरुक्त क्रियाविशेषण (intensifying adverb)
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध; discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तरार्थक/प्रारम्भसूचक (then/now)
अययौwent
अययौ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलिट्, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद (आगमयुक्त रूपम्)