Shloka 99
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
पुरैश्च विविधै रम्यैः स्फीतैर्जनपदैस्तथा / अस्मिन् ब्रह्मवने ऽव्यक्तो ब्रह्मा चरति सर्ववित्
Transliteration
puraiśca vividhai ramyaiḥ sphītairjanapadaistathā / asmin brahmavane 'vyakto brahmā carati sarvavit
Translation
ఈ లోకం విభిన్నమైన రమ్య పురములతోను సమృద్ధ జనపదములతోను నిండింది. ఈ బ్రహ్మవనంలో అవ్యక్తుడైన సర్వజ్ఞ బ్రహ్ముడు సంచరిస్తాడు.
Word by Word
पुरैःwith cities
पुरैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; conjunction (समुच्चय)
विविधैःvarious
विविधैः:
Karana-anvayi (करणसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; तृतीया, बहुवचन; agrees with पुरैः
रम्यैःbeautiful; delightful
रम्यैः:
Karana-anvayi (करणसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootरम्य (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; तृतीया, बहुवचन; agrees with पुरैः
स्फीतैःprosperous; abundant
स्फीतैः:
Karana-anvayi (करणसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्फीत (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; तृतीया, बहुवचन; agrees with पुरैः/जनपदैः
जनपदैःwith districts/regions
जनपदैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootजनपद (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
तथाand likewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; adverb/conjunction ‘likewise/also’
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन
ब्रह्मवनेin the Brahma-forest
ब्रह्मवने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootब्रह्म + वन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष—‘ब्रह्मणः वनम्’ (forest of Brahmā/Brahman)
अव्यक्तःunmanifest; unseen
अव्यक्तः:
Karta-anvayi (कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootअव्यक्त (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; agrees with ब्रह्मा
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
चरतिmoves about; wanders
चरति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
Formलट्-लकार (Present); परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
सर्ववित्all-knowing
सर्ववित्:
Karta-anvayi (कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व + विद् (धातु) → सर्वविद् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि—‘सर्वं वेत्ति इति’ (all-knowing); agrees with ब्रह्मा