Shloka 67
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
औषधीनां तथात्मानो ह्यात्मनो वृक्षवीरुधाम् / लताः काष्ठाः कलाश्चैव मुहूर्ताः संधिरात्र्यहाः
Transliteration
auṣadhīnāṃ tathātmāno hyātmano vṛkṣavīrudhām / latāḥ kāṣṭhāḥ kalāścaiva muhūrtāḥ saṃdhirātryahāḥ
Translation
ఔషధులకు కూడా స్వంత ఆత్మతత్త్వం ఉంది; వృక్ష-విరుధులకూ ఆత్మ ఉంది. లతలు, కాష్ఠాలు, కళలు, ముహూర్తాలు, రాత్రి-పగలు సంధికాలములు కూడా (అదే తత్త్వరూపాలు).
Word by Word
औषधीनाम्of herbs/medicinal plants
औषधीनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootऔषधी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन
तथाlikewise/also
तथा:
सम्बन्ध/समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार/समुच्चयार्थक (adverb/conjunctive: “and likewise”)
आत्मानःsouls/selves
आत्मानः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
हिindeed/for
हि:
सम्बन्ध (particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle; emphasis/causal)
आत्मनःof the self
आत्मनः:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
वृक्षवीरुधाम्of trees and creepers
वृक्षवीरुधाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक) + वीरुध् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (वीरुध्-प्रधान), षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; द्वन्द्व-समास (vṛkṣāś ca vīrudhaś ca)
लताःcreepers/vines
लताः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootलता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
काष्ठाःwoods/timbers
काष्ठाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootकाष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
कलाःparts/units (kalās)
कलाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootकला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
चand
च:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
एवindeed/just
एव:
सम्बन्ध (particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic particle)
मुहूर्ताःmuhūrtas (time-units)
मुहूर्ताः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
सन्धि-रात्रि-अहाःjunction-times, nights, and days
सन्धि-रात्रि-अहाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसन्धि (प्रातिपदिक) + रात्रि (प्रातिपदिक) + अहन्/अह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; द्वन्द्व-समास (sandhayaś ca rātrayaś ca ahāni ca)