Shloka 30
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
ससर्ज सृष्टं तद्रूपं कल्पादिषु यथा पुरा / तस्याभिध्यायतः सर्गं तदा वै बुद्धिपूर्वकम्
Transliteration
sasarja sṛṣṭaṃ tadrūpaṃ kalpādiṣu yathā purā / tasyābhidhyāyataḥ sargaṃ tadā vai buddhipūrvakam
Translation
కల్పాదులలో పూర్వంలాగానే అదే రూపమైన సృష్టిని ఆయన మళ్లీ సృష్టించాడు. సర్గాన్ని ధ్యానిస్తూ ఆయన అప్పుడు బుద్ధిపూర్వకంగా దానిని ప్రవృత్తి చేశాడు।
Word by Word
sasarjacreated
sasarja:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√sṛj (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
sṛṣṭamthe created (creation)
sṛṣṭam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Root√sṛj (धातु) → sṛṣṭa (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP) used substantively; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
tat-rūpamof that form
tat-rūpam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + rūpa (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय/तत्पुरुष (that-form); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण—sṛṣṭam
kalpa-ādiṣuin kalpas and the like
kalpa-ādiṣu:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkalpa (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष; पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन
yathāas
yathā:
Sambandha (सम्बन्ध/comparison)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/प्रकार (as/just as)
purāformerly
purā:
Sambandha (सम्बन्ध/temporal)
TypeIndeclinable
Rootpurā (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (formerly/earlier)
tasyaof him
tasya:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंस, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सर्वनाम
abhidhyāyataḥwhile he was contemplating
abhidhyāyataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/genitive absolute-like)
TypeAdjective
Rootabhi√dhyai (धातु) → abhidhyāyat (कृदन्त-प्रातिपदिक, शतृ)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle: ‘meditating’); पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; ‘tasya’ इति सह—‘of him who was meditating’
sargamcreation
sargam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsarga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
tadāthen
tadā:
Sambandha (सम्बन्ध/temporal)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (then)
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
buddhi-pūrvakamdeliberately/with forethought
buddhi-pūrvakam:
Sambandha (सम्बन्ध/manner)
TypeIndeclinable
Rootbuddhi (प्रातिपदिक) + pūrvaka (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव (adverbial: ‘with intellect as prior’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन रूपेण अव्ययवत्