Shloka 120
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
अभावतः पुनः सत्यं शान्तानामर्चिषामिव / ततरतेषु गतेषूर्द्धं त्रैलोक्यात्तु मुदात्मसु
Transliteration
abhāvataḥ punaḥ satyaṃ śāntānāmarciṣāmiva / tatarateṣu gateṣūrddhaṃ trailokyāttu mudātmasu
Translation
అభావస్థితిలో సత్యం మళ్లీ శాంతమవుతుంది, ఆరిపోయిన జ్వాలలవలె. వారు ఊర్ధ్వగమించిన తరువాత త్రైలోక్యంలో ఆనందాత్మలు నిలుస్తారు॥
Word by Word
अभावतःfrom non-existence/absence
अभावतः:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootअभाव (प्रातिपदिक)
FormAdverbial ablative (तसिल्/पञ्चमी-अर्थे); “from/owing to non-existence”
पुनःagain
पुनः:
Kala/Avritti (काल/आवृत्ति)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
FormAdverb
सत्यम्truth/reality
सत्यम्:
Karma/Predicative (विधेय)
TypeNoun
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative Singular; here predicate/statement
शान्तानाम्of the quenched/peaceful
शान्तानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Root√शम् (धातु) + क्त (कृदन्त) / शान्त (प्रातिपदिक)
FormPast participle; Genitive Plural; qualifies अर्चिषाम्
अर्चिषाम्of flames/rays
अर्चिषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअर्चिस् (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Genitive Plural
इवlike/as
इव:
Upama (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
FormSimile particle (उपमा-निपात)
ततरतेषुamong/when they have ... (uncertain)
ततरतेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootततरत् (प्रातिपदिक; uncertain reading)
FormLocative Plural (सप्तमी बहुवचन); form/lemma uncertain due to textual corruption
गतेषुwhen gone/after departing
गतेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Root√गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
FormPast participle; Locative Plural; “when (they) have gone”
ऊर्ध्वम्upwards
ऊर्ध्वम्:
Gati (गति)
TypeIndeclinable
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
FormAdverb (directional)
त्रैलोक्यात्from the three worlds
त्रैलोक्यात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootत्रैलोक्य (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Ablative (5th/पञ्चमी), Singular; “from the three worlds”
तुbut/indeed
तु:
Sambandha/Contrast (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
FormParticle; contrast
मुद-आत्मसुin the joyful-souled (beings)
मुद-आत्मसु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootमुद्/मुदा (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative Plural; “in those whose self is joy”