Shloka 10
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
सलिले ऽवप्लुतां भूमिं दृष्ट्वा स समचिन्तयत् / किं तु रूपमहं कृत्वा सलिलादुद्धरे महीम्
Transliteration
salile 'vaplutāṃ bhūmiṃ dṛṣṭvā sa samacintayat / kiṃ tu rūpamahaṃ kṛtvā salilāduddhare mahīm
Translation
జలంలో మునిగిపోయిన భూమిని చూసి అతడు ఆలోచించాడు—నేను ఏ రూపాన్ని ధరించి ఈ భూమిని నీటిలోనుంచి పైకి ఉద్ధరిస్తాను?
Word by Word
सलिलेin the water
सलिले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसलिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
अवप्लुताम्submerged/flooded
अवप्लुताम्:
Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअवप्लुत (कृदन्त-प्रातिपदिक; अव + प्लु)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण; ‘जलमग्नाम्/प्लाविताम्’
भूमिम्the earth
भूमिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya (क्रिया; पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having seen’
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
समचिन्तयत्he reflected
समचिन्तयत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootचिन्त् (धातु) उपसर्ग: सम्-
Formलङ् (imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
किम्what
किम्:
Karma (कर्म; interrogative object)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रश्नार्थक
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
रूपम्form
रूपम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
कृत्वाhaving made/assumed
कृत्वा:
Kriya (क्रिया; पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having made/assuming’
सलिलात्from the water
सलिलात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootसलिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; अपादान
उद्धरेmay I lift up / should I raise
उद्धरे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउद् + हृ (धातु)
Formलोट् (imperative), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; विधिलिङ्गार्थे आज्ञा/संकल्प
महीम्the earth
महीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म