Shloka 11
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
कर्मणैतेन विज्ञेये ह्रासवृद्धी युगे युगे / षट्सप्तत्यङ्गुलोत्सेधः पशूनां ककुदस्तु वै
Transliteration
karmaṇaitena vijñeye hrāsavṛddhī yuge yuge / ṣaṭsaptatyaṅgulotsedhaḥ paśūnāṃ kakudastu vai
Translation
ఈ కర్మమానంతో యుగయుగాలలో హ్రాసము, వృద్ధియు తెలిసివస్తాయి; పశువుల కకుదము (కుబ్బు) నిజముగా డెబ్బై ఆరు అంగుళాల ఎత్తుగా చెప్పబడింది.
Word by Word
कर्मणाby the action/measure
कर्मणा:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/Instrumental), एकवचन
एतेनby this
एतेन:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (demonstrative)
विज्ञेयेto be known (both)
विज्ञेये:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootवि-ज्ञा (धातु) + यत् (कृत्) → विज्ञेय (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formद्विवचन, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; विधेय-विशेषण; कर्मणि-भावे ‘to be known’ (gerundive)
ह्रास-वृद्धीdecrease and increase
ह्रास-वृद्धी:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootह्रास (प्रातिपदिक) + वृद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; द्वन्द्व-समास
युगेin an age
युगे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/Locative), एकवचन
युगेin each age
युगे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्ति (iteration)
षट्-सप्तति-अङ्गुल-उत्सेधःa height of seventy-six aṅgulas
षट्-सप्तति-अङ्गुल-उत्सेधः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootषट् (संख्या) + सप्तति (संख्या-प्रातिपदिक) + अङ्गुल (प्रातिपदिक) + उत्सेध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षट्सप्तति (=76) इति संख्या-पूर्वपद; अङ्गुल-उत्सेधः ‘height in aṅgulas’
पशूनाम्of animals
पशूनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध/Genitive), बहुवचन
ककुदःthe hump
ककुदः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootककुद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)