Shloka 120
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
यथा युगानां परिवर्त्तनानि चिरप्रवृत्तानि युगस्वभावात् / तथा न संतिष्ठति जीवलोकः क्षयोदयाभ्यां परिवर्त्तमानः
Transliteration
yathā yugānāṃ parivarttanāni cirapravṛttāni yugasvabhāvāt / tathā na saṃtiṣṭhati jīvalokaḥ kṣayodayābhyāṃ parivarttamānaḥ
Translation
యుగాల పరివర్తనలు యుగస్వభావం వల్ల చిరకాలంగా సాగుతున్నట్లే, జీవలోకం కూడా నిలకడగా ఉండదు; క్షయోదయాల చేత మారుతూ ఉంటుంది.
Word by Word
यथाjust as
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formअव्यय (यथार्थे/उपमान-प्रस्ताव)
युगानाम्of the yugas
युगानाम्:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyuga (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
परिवर्तनानिchanges, cycles
परिवर्तनानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpari + √vṛt (वृत् धातु) → parivartana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चिर-प्रवृत्तानिlong-continuing
चिर-प्रवृत्तानि:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootcira (प्रातिपदिक) + pravṛtta (कृदन्त; pra+√vṛt)
Formकर्मधारय-समास; 'प्रवृत्त' = भूतकृदन्त (क्त), विशेषण; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
युग-स्वभावात्from the nature of the yugas
युग-स्वभावात्:
Hetu (हेतु/कारण)
TypeNoun
Rootyuga (प्रातिपदिक) + svabhāva (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; हेतौ (cause)
तथाso, likewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negator)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formअव्यय (निषेध)
संतिष्ठतिstands firm, remains
संतिष्ठति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsam + √sthā (स्था धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
जीव-लोकःthe world of living beings
जीव-लोकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjīva (प्रातिपदिक) + loka (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
क्षय-उदयाभ्याम्by decay and rise (loss and emergence)
क्षय-उदयाभ्याम्:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootkṣaya (प्रातिपदिक) + udaya (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (इतरेतर); पुंलिङ्ग, तृतीया, द्विवचन; साधन/हेतु-भावे
परिवर्त्तमानःundergoing change, revolving
परिवर्त्तमानः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpari + √vṛt (वृत् धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ/Present active participle) 'परिवर्त्तमान'; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (जीवलोकस्य)