Shloka 43
Saṃkhyāvarta (संख्यावर्त्त): Commencement of Yajña at the Dawn of Tretāyuga
Devanagari script
तस्मान्नान्वेति तद्यज्ञस्तपोमूलमिदं स्मृतम् / द्रव्यमन्त्रात्मको यज्ञस्तपस्त्वनशनात्मकम्
Transliteration
tasmānnānveti tadyajñastapomūlamidaṃ smṛtam / dravyamantrātmako yajñastapastvanaśanātmakam
Translation
అందువల్ల ఆ యజ్ఞం (తపస్సుకు) సమానంగా ఉండదు; ఇది తపస్సునే మూలమని స్మృతిలో చెప్పబడింది. యజ్ఞం ద్రవ్య-మంత్ర స్వరూపం; తపస్సు అనశన స్వరూపం.
Word by Word
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Apadana (अपादान/Ablative source)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; सर्वनाम
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation particle)
अन्वेतिfollows
अन्वेति:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootअनु-इ (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
तत्that
तत्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम-विशेषण (qualifies यज्ञः)
यज्ञःsacrifice
यज्ञः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तपोमूलम्rooted in austerity
तपोमूलम्:
Visheshana (विशेषण/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootतपस् + मूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (तपसः मूलम्)
इदम्this
इदम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
स्मृतम्is considered/remembered
स्मृतम्:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + स्मृत (कृदन्त, क्त/PPP)
Formभूतकृदन्त (past passive participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विधेय
द्रव्य-मन्त्र-आत्मकःconsisting of materials and mantras
द्रव्य-मन्त्र-आत्मकः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootद्रव्य + मन्त्र + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहु-तत्पुरुष (द्रव्यः मन्त्रः च आत्मा यस्य/आत्मकः = consisting of substances and mantras)
यज्ञःsacrifice
यज्ञः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तपःausterity
तपः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अवधारणार्थक-निपात (particle)
अनशन-आत्मकम्consisting of fasting
अनशन-आत्मकम्:
Visheshana (विशेषण/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootअनशन + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष (अनशनम् आत्मा यस्य/आत्मकम् = consisting in fasting)