Shloka 31
Saṃkhyāvarta (संख्यावर्त्त): Commencement of Yajña at the Dawn of Tretāyuga
Devanagari script
इत्युक्तमात्रे नृपतिः प्रविवेश रसातलम् / ऊर्ध्वचारी वसुर्भूत्वा रसातलचरो ऽभवत्
Transliteration
ityuktamātre nṛpatiḥ praviveśa rasātalam / ūrdhvacārī vasurbhūtvā rasātalacaro 'bhavat
Translation
అని చెప్పిన మాత్రానే ఆ నృపతి రసాతలంలో ప్రవేశించాడు; ఊర్ధ్వచారి వసువై రసాతలచరుడయ్యాడు.
Word by Word
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)
ukta-mātreat the mere utterance
ukta-mātre:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootukta (कृदन्त, √vac वच्) + mātra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (उक्तस्य मात्रे = as soon as it was said)
nṛpatiḥthe king
nṛpatiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnṛpati (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
praviveśaentered
praviveśa:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√viś (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
rasātalamRasātala (netherworld)
rasātalam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrasātala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
ūrdhva-cārīmoving upward
ūrdhva-cārī:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootūrdhva (प्रातिपदिक) + cārin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (ऊर्ध्वं चरति इति)
vasuḥVasu (name)
vasuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvasu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
bhūtvāhaving become
bhūtvā:
Kriya (क्रिया; पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया (having become)
rasātala-caraḥmoving in Rasātala
rasātala-caraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootrasātala (प्रातिपदिक) + cara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (रसातले चरति इति)
abhavatbecame
abhavat:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
Formलङ् (Imperfect/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद