Shloka 15
Bhūtasarga-Prakaraṇa
Account of Elemental Creation from Avyakta to Mahat
Devanagari script
सत्त्वान्महान्स विज्ञेय एकस्तत्कारणः समृतः / निङ्गमात्रं समुत्पन्नं क्षेत्रज्ञाधिष्टितं महत्
Transliteration
sattvānmahānsa vijñeya ekastatkāraṇaḥ samṛtaḥ / niṅgamātraṃ samutpannaṃ kṣetrajñādhiṣṭitaṃ mahat
Translation
సత్త్వమునుండి ‘మహాన్’ను గ్రహించవలెను; అతడే దాని ఏకైక కారణమని చెప్పబడెను. లింగమాత్రమైన మహత్ ఉద్భవించి, క్షేత్రజ్ఞునిచే అధిష్ఠితమై యుండును।
Word by Word
सत्त्वात्from sattva
सत्त्वात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootसत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन
महान्Mahat (the Great principle)
महान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; 'the Great (Mahat)'
सःhe/that
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विज्ञेयःto be known/recognized
विज्ञेयः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवि-√ज्ञा (धातु) + यत् (कृदन्त)
Formभाव्य/विधेयार्थक कृदन्त (gerundive), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'to be known'
एकःone/single
एकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तत्कारणःits cause
तत्कारणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतत् + कारण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: तस्य कारणः
समृतःis said/considered
समृतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम्-√स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'remembered/considered'
लिङ्गमात्रम्mere sign/only a mark
लिङ्गमात्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलिङ्ग + मात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; तत्पुरुष: लिङ्गस्य मात्रम्
समुत्पन्नम्arisen/produced
समुत्पन्नम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसम्-उत्-√पद्/√पद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'arisen/produced'
क्षेत्रज्ञाधिष्टितम्presided over by the kṣetrajña
क्षेत्रज्ञाधिष्टितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्षेत्रज्ञ + अधिष्ठित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुष: क्षेत्रज्ञेन अधिष्ठितम् (presided over by the knower of the field)
महत्the Mahat (great principle)
महत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'the Great (principle)'