Shloka 44
Amāvasyā-Pitṛtarpaṇa: Purūravas and the Soma-Based Ancestral Offering (अमावस्या-पितृतर्पण / सोमतर्पण-विधि)
Devanagari script
यदीक्षेते व्यतीपाते दिवा पूर्णे परस्परम् / चन्द्रार्कावपराह्णे तु पूर्णात्मानौ तु पूर्णिमा
Transliteration
yadīkṣete vyatīpāte divā pūrṇe parasparam / candrārkāvaparāhṇe tu pūrṇātmānau tu pūrṇimā
Translation
వ్యతీపాత సమయంలో, పూర్ణ దినంలో చంద్రుడు సూర్యుడు పరస్పరం ఎదురెదురుగా దర్శనమిస్తే, అపరాహ్నంలో ఇద్దరూ పూర్ణ తేజస్సుతో ఉంటారు—అదే పూర్ణిమ।
Word by Word
yadāwhen
yadā:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootyadā (अव्यय)
FormTemporal adverb (कालवाचक अव्यय)
īkṣetethey look/appear
īkṣete:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√īkṣ (धातु)
FormPresent tense (लट्), Ātmanepada (आत्मनेपद), 3rd person, Dual (द्विवचन)
vyatīpāteat the vyatīpāta (astronomical conjunction)
vyatīpāte:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootvyatīpāta (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular
divāby day
divā:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootdivā (अव्यय)
FormAdverb (कालवाचक अव्यय)
pūrṇecomplete/full
pūrṇe:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpūrṇa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular; agrees with vyatīpāte
parasparammutually
parasparam:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootparaspara (प्रातिपदिक/अव्ययीभाववत्)
FormReciprocal adverb (परस्परम्—क्रियाविशेषण)
candra-arkauthe moon and the sun
candra-arkau:
Karta (कर्ता/प्रथमा)
TypeNoun
Rootcandra + arka (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Dual; समासः—द्वन्द्वः (चन्द्रः च अर्कः)
aparāhṇein the afternoon
aparāhṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootaparāhṇa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular
tuthen/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात)
pūrṇa-ātmānauboth being full/complete in essence
pūrṇa-ātmānau:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpūrṇa + ātman (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Dual; समासः—कर्मधारयः (पूर्णः आत्मा यस्य) used adjectivally for candrārkau
tuindeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात), emphasis
pūrṇimā(that is) the full-moon day
pūrṇimā:
Karta (कर्ता/प्रथमा)
TypeNoun
Rootpūrṇimā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular