Shloka 56
Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana
Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”
Devanagari script
तेन शब्देन महता चावां भीतौ महात्मनः / अथोवाच महादेवः प्रीतो ऽहं सुरसत्तमौ
Transliteration
tena śabdena mahatā cāvāṃ bhītau mahātmanaḥ / athovāca mahādevaḥ prīto 'haṃ surasattamau
Translation
ఆ మహాశబ్దంతో, ఓ మహాత్మా, మేమిద్దరం భయపడితిమి. అప్పుడు మహాదేవుడు పలికెను—ఓ దేవశ్రేష్ఠులారా, నేను ప్రసన్నుడను.
Word by Word
तेनby that/by him
तेन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुं, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
शब्देनby the sound
शब्देन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootशब्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
महताgreat
महता:
Karana (करण/Instrument)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; विशेषण (शब्देन)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
आवाम्us two
आवाम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउभयलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), द्विवचन; ‘we two/us two’
भीतौfrightened (the two)
भीतौ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootभीत (कृदन्त, भी धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘frightened’ (refers to two persons)
महात्मनःof the great-souled one
महात्मनः:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then/thereupon)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
महादेवःMahādeva (the great god)
महादेवः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमहा + देव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय (महान् देवः)
प्रीतःpleased
प्रीतः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootप्री (धातु) → प्रीत (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘pleased’ (qualifies महादेवः)
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउभयलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
सुरसत्तमौO best of gods (you two)
सुरसत्तमौ:
Sambodhana (सम्बोधन/Vocative)
TypeNoun
Rootसुर + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (8th/Vocative), द्विवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सुराणां सत्तमौ)