Shloka 42
Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana
Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”
Devanagari script
एकधा बहुधा देव लोकानां प्रभवाप्ययः / आदित्या वसवो रुद्रा मरुतश्च सहाश्विनः
Transliteration
ekadhā bahudhā deva lokānāṃ prabhavāpyayaḥ / ādityā vasavo rudrā marutaśca sahāśvinaḥ
Translation
హే దేవా! నీవు ఏకుడవై ఉండి కూడా బహురూపుడవు; లోకాల ఉద్భవమూ లయమూ నీలోనే. ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు, మరుతులు, అశ్వినులు—అన్నీ నీవే.
Word by Word
एकधाin one way
एकधा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootएकधा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय; adverb ‘in one way/once’
बहुधाin many ways
बहुधा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootबहुधा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय; adverb ‘in many ways’
देवO god
देव:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
लोकानाम्of the worlds
लोकानाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; Genitive plural
प्रभवाप्ययःorigin and dissolution
प्रभवाप्ययः:
कर्तृ-समानााधिकरण (Predicate nominative to implied ‘त्वम्’)
TypeNoun
Rootप्रभव + अप्यय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; द्वन्द्व (इतरेतर) ‘प्रभवः च अप्ययः च’ (origin and dissolution)
आदित्याःĀdityas
आदित्याः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; Nominative plural
वसवःVasus
वसवः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; Nominative plural
रुद्राःRudras
रुद्राः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; Nominative plural
मरुतःMaruts
मरुतः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमरुत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; Nominative plural
चand
च:
समुच्चय (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय; conjunction ‘and’
सहtogether with
सह:
सहकारक (Associative)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसहार्थक अव्यय; preposition/adverb ‘together with’
अश्विनःthe Aśvins (twin gods)
अश्विनः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), द्विवचन; Nominative dual (the two Aśvins)