Shloka 36
Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana
Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”
Devanagari script
आकाशस्य च शब्दस्त्वंभूतानां प्रभवाप्ययः / भूमौ गन्धो रसश्चाप्सु तेजोरूपं महेश्वरः
Transliteration
ākāśasya ca śabdastvaṃbhūtānāṃ prabhavāpyayaḥ / bhūmau gandho rasaścāpsu tejorūpaṃ maheśvaraḥ
Translation
ఆకాశంలోని శబ్దము నీవే; సమస్త భూతముల ఉద్భవమూ లయమూ నీవే. భూమిలో గంధము, నీటిలో రసము, తేజస్సు రూపము—హే మహేశ్వరా—నీవే.
Word by Word
आकाशस्यof space/ether
आकाशस्य:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootआकाश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
शब्दःsound
शब्दः:
सम्बोधन/विशेष्य (Predicative)
TypeNoun
Rootशब्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
भूतानाम्of beings/elements
भूतानाम्:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; ‘beings/elements’
प्रभवाप्ययःorigin and dissolution
प्रभवाप्ययः:
सम्बोधन/विशेष्य (Predicative)
TypeNoun
Rootप्रभव + अप्यय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्वन्द्वः (प्रभवः च अप्ययः च)
भूमौin the earth
भूमौ:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
गन्धःsmell
गन्धः:
सम्बोधन/विशेष्य (Predicative)
TypeNoun
Rootगन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
रसःtaste
रसः:
सम्बोधन/विशेष्य (Predicative)
TypeNoun
Rootरस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
अप्सुin the waters
अप्सु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; ‘waters’
तेजोरूपम्the form of fire/light
तेजोरूपम्:
सम्बोधन/विशेष्य (Predicative)
TypeNoun
Rootतेजस् + रूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (तेजसः रूपम्)
महेश्वरःMahēśvara, the great Lord
महेश्वरः:
सम्बोधन/विशेष्य (Predicative)
TypeNoun
Rootमहा + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (महान् ईश्वरः)