Shloka 29
Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana
Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”
Devanagari script
ततो विस्मयमापन्नौ भीतौ तस्य महात्मनः / मायया मोहितौ तेन नष्टसंज्ञै व्यवस्थितौ
Transliteration
tato vismayamāpannau bhītau tasya mahātmanaḥ / māyayā mohitau tena naṣṭasaṃjñai vyavasthitau
Translation
అప్పుడు ఆ మహాత్ముని ప్రభావంతో మేమిద్దరం ఆశ్చర్యంతో కూడి భయపడిపోయాము. ఆయన మాయచే మోహితులమై, స్మృతి కోల్పోయినవారిలా నిలిచాము.
Word by Word
ततःthen/thereupon
ततः:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (ablative adverb)
विस्मयम्astonishment
विस्मयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविस्मय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आपन्नौ(the two) fell into/reached
आपन्नौ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootआ-√पद् (धातु) + क्त (कृत्)
Formकृतान्त (क्त-प्रत्यय, past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; ‘आपन्न’ = “having reached/fallen into”
भीतौafraid
भीतौ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootभीत (प्रातिपदिक; √भी + क्त)
Formकृतान्त-विशेषण (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन
महात्मनःof the great-souled one
महात्मनः:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; समासः कर्मधारयः (महत् + आत्मन्)
माययाby illusion/māyā
मायया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमाया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
मोहितौ(the two) were deluded
मोहितौ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootमुह् (धातु) + णिच् + क्त (कृत्)
Formकृतान्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; causative sense “deluded”
तेनby him/thereby
तेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
नष्टसंज्ञैhaving lost awareness
नष्टसंज्ञै:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनष्ट (√नश् + क्त) + संज्ञा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (नष्टा संज्ञा यस्य) = ‘having lost consciousness’
व्यवस्थितौ(the two) remained/stood
व्यवस्थितौ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवि-अव-√स्था (धातु) + क्त (कृत्)
Formकृतान्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; “stood/abided”