Shloka 91
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
अग्नेर्विकेश्यां जज्ञे तु युवासौ लोहिताधिपः / नक्षत्राण्यृक्षनामानो दाक्षायण्यस्तु ताः स्मृताः
Transliteration
agnervikeśyāṃ jajñe tu yuvāsau lohitādhipaḥ / nakṣatrāṇyṛkṣanāmāno dākṣāyaṇyastu tāḥ smṛtāḥ
Translation
అగ్నికి వికేశ్యలో ‘యువా’ అనే లోహితాధిపుడు జన్మించాడు. అలాగే ‘ఋక్ష’ అనే పేర్లతో ప్రసిద్ధమైన నక్షత్రాలు దాక్షాయణులు—దక్షుని కుమార్తెలు—అని స్మృతిలో ఉన్నాయి.
Word by Word
agneḥof Agni
agneḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootagni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे षष्ठी (6th), एकवचन
vikeśyāmin/through Vikeśī
vikeśyām:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvikeśī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; स्थान/आश्रय
jajñewas born/arose
jajñe:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√jan (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
tuindeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात (particle)
yuvāa youth
yuvā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyuvan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन
asauthat (one)
asau:
Karta (कर्ता; apposition)
TypeNoun
Rootadas (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
lohita-adhipaḥlord of Lohita
lohita-adhipaḥ:
Karta (कर्ता; apposition)
TypeNoun
Rootlohita (प्रातिपदिक) + adhipa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘lord of Lohita’)
nakṣatrāṇithe nakṣatras (lunar mansions)
nakṣatrāṇi:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnakṣatra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; अत्र प्रथमा (subject)
ṛkṣa-nāmānaḥnamed Ṛkṣa / constellation-named
ṛkṣa-nāmānaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootṛkṣa (प्रातिपदिक) + nāman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘having the name Ṛkṣa/constellation-named’)
dākṣāyaṇyaḥthe Dākṣāyaṇīs (daughters of Dakṣa)
dākṣāyaṇyaḥ:
Karta (कर्ता; apposition)
TypeNoun
Rootdākṣāyaṇī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा, बहुवचन; ‘Dakṣa’s daughters’
tuindeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात (particle)
tāḥthose (f.)
tāḥ:
Karta (कर्ता; apposition)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
smṛtāḥare said/remembered
smṛtāḥ:
Kriyā (क्रिया; passive predication)
TypeVerb
Rootsmṛta (कृदन्त; √smṛ + क्त)
FormPPP; स्त्रीलिङ्गे प्रथमा, बहुवचन (रूपं: स्मृताः); कर्मणि—‘are said’