Shloka 46
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
चन्द्रऋक्षग्रहाः सर्वे विज्ञेयाः सूर्यसंभवाः / नक्षत्राधिपतिः सोमो ग्रह राजो दिवाकरः
Transliteration
candraṛkṣagrahāḥ sarve vijñeyāḥ sūryasaṃbhavāḥ / nakṣatrādhipatiḥ somo graha rājo divākaraḥ
Translation
చంద్రుడు, నక్షత్రాలు, సమస్త గ్రహాలు—ఇవన్నీ సూర్యసంభవమని తెలుసుకోవాలి. నక్షత్రాధిపతి సోముడు; గ్రహరాజు దివాకరుడు (సూర్యుడు).
Word by Word
चन्द्र-ऋक्ष-ग्रहाःthe moon(s), stars, and planets
चन्द्र-ऋक्ष-ग्रहाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक) + ऋक्ष (प्रातिपदिक) + ग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (the moon(s), stars, and planets)
सर्वेall
सर्वे:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण of चन्द्र-ऋक्ष-ग्रहाः
विज्ञेयाःare to be known/should be understood
विज्ञेयाः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवि + ज्ञा (धातु) + यत् (कृदन्त)
Formविधिलिङ्गार्थक-भाव (gerundive/obligatory participle, यत्); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘to be known/should be understood’
सूर्य-संभवाःoriginating from the Sun
सूर्य-संभवाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसूर्य (प्रातिपदिक) + संभव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (sūryāt sambhavāḥ / sūryasya sambhavāḥ) qualifying चन्द्र-ऋक्ष-ग्रहाः
नक्षत्र-अधिपतिःlord of the stars
नक्षत्र-अधिपतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनक्षत्र (प्रातिपदिक) + अधिपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (nakṣatrāṇām adhipatiḥ)
सोमःSoma (Moon)
सोमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; apposition to नक्षत्र-अधिपतिः
ग्रह-राजःking of the planets
ग्रह-राजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootग्रह (प्रातिपदिक) + राज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (grahāṇām rājā)
दिवाकरःDivākara (Sun; maker of day)
दिवाकरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदिवा (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (divāṃ karoti iti)