Shloka 40
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
अर्यमा दशाभिर्याति पर्जन्यो नवभिस्तपेत् / षड्भी रश्मिसहस्रैस्तु विषणुस्तपति मेदिनीम्
Transliteration
aryamā daśābhiryāti parjanyo navabhistapet / ṣaḍbhī raśmisahasraistu viṣaṇustapati medinīm
Translation
అర్యమా పది (వేల) రశ్ములతో సాగుతాడు; పర్జన్యుడు తొమ్మిది రశ్ములతో తపిస్తాడు. విషణు ఆరు వేల రశ్ములతో మెదినీ (భూమి)ని తపింపజేస్తాడు.
Word by Word
अर्यमाAryaman (deity)
अर्यमा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअर्यमन्/अर्यमा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
दशाभिःwith ten
दशाभिः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootदश (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
यातिgoes
याति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
पर्जन्यःParjanya (rain-god)
पर्जन्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपर्जन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
नवभिःwith nine
नवभिः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootनव (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
तपेत्should shine/heat
तपेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
षड्भिःwith six
षड्भिः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootषट् (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
रश्मिray
रश्मि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, समासाङ्ग (member of compound)
सहस्रैःby/with thousands
सहस्रैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समासान्त पद (head of compound)
तुand/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
विषणुःViṣaṇu (name/epithet; reading uncertain)
विषणुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविषणु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तपतिheats/shines
तपति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
मेदिनीम्the earth
मेदिनीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमेदिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन