Shloka 37
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
मार्गशीर्षे भवेन्मित्रः पौषेविष्णुः सनातनः / पञ्चरश्मिसहस्राणि वरुणस्यार्ककर्मणि
Transliteration
mārgaśīrṣe bhavenmitraḥ pauṣeviṣṇuḥ sanātanaḥ / pañcaraśmisahasrāṇi varuṇasyārkakarmaṇi
Translation
మార్గశీర్ష మాసంలో సూర్యుడు ‘మిత్ర’ రూపమై ఉంటాడు; పౌషంలో సనాతన ‘విష్ణు’ రూపమై ఉంటాడు. వరుణుని అర్కకర్మలో ఐదు వేల రశ్ములు ప్రవహిస్తాయి.
Word by Word
मार्गशीर्षेin (the month of) Mārgaśīrṣa
मार्गशीर्षे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमार्गशीर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन
भवेत्would be / becomes
भवेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
मित्रःMitra (name of a deity)
मित्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
पौषेin (the month of) Pauṣa
पौषे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपौष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
सनातनःeternal
सनातनः:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसनातन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifier) of विष्णुः
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), अव्ययवत् प्रयोग; समासाङ्ग (member of compound)
रश्मिray
रश्मि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, समासाङ्ग (member of compound)
सहस्राणिthousands
सहस्राणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; समासान्त पद (head of compound)
वरुणस्यof Varuṇa
वरुणस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन
अर्ककर्मणिin the solar function/office (of the Sun)
अर्ककर्मणि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअर्क + कर्मन् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (अर्कस्य कर्म = arkakarma), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन