Shloka 20
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
उत्तिष्ठति पुनः सूर्ये रात्रिराविशते ह्यपः / तस्मात्तप्ता भवन्त्यापो दिवारत्रिप्रवेशनात्
Transliteration
uttiṣṭhati punaḥ sūrye rātrirāviśate hyapaḥ / tasmāttaptā bhavantyāpo divāratripraveśanāt
Translation
సూర్యుడు మళ్లీ ఉదయించినప్పుడు రాత్రి నీటిలో ప్రవేశిస్తుంది. అందువల్ల దిన-రాత్రి ప్రవేశం వల్ల నీళ్లు వేడెక్కుతాయి.
Word by Word
उत्तिष्ठतिrises/stands up
उत्तिष्ठति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउद्-स्था (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्ति-बोधक क्रियाविशेषण
सूर्येwhen/at the sun (i.e., at sunrise)
सूर्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/काले), एकवचन
रात्रिःnight
रात्रिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
आविशतेenters
आविशते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-विश् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
हिindeed/for
हि:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चय/हेत्वर्थक निपात
अपःwaters
अपः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (बहुवचनान्त), द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (हेतु/अपादान), एकवचन
तप्ताःheated
तप्ताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (for आपः)
भवन्तिbecome
भवन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
आपःwaters
आपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (बहुवचनान्त), प्रथमा (कर्ता), बहुवचन
दिवारात्रिप्रवेशनात्from the entering (alternation) of day and night
दिवारात्रिप्रवेशनात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootदिवा (अव्यय) + रात्रि (प्रातिपदिक) + प्रवेश (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (दिवा-रात्रि-प्रवेशन); पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (हेतु), एकवचन