Shloka 150
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
नैतच्छक्यं प्रसंख्यातुं याथातथ्येन केनचित् / गतागतं मनुष्येण ज्योतिषां सांसचक्षुषा
Transliteration
naitacchakyaṃ prasaṃkhyātuṃ yāthātathyena kenacit / gatāgataṃ manuṣyeṇa jyotiṣāṃ sāṃsacakṣuṣā
Translation
ఇదిని యథార్థంగా ఎవ్వరూ సంఖ్యించలేరు; మనుష్యుడు తన సాంసారిక దృష్టితో జ్యోతుల గమనాగమనాన్ని కొలవలేడు.
Word by Word
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation particle)
एतत्this (thing)
एतत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
शक्यम्possible
शक्यम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशक्य (प्रातिपदिक; शक्-धातोः साध्य/योग्य अर्थे)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (योग्य/समर्थ)
प्रसंख्यातुम्to enumerate/count fully
प्रसंख्यातुम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootप्र-सम्-ख्या (धातु)
Formकृदन्त (तुमुन्-प्रत्यय, infinitive); क्रियार्थक-अव्ययवत्
याथातथ्येनwith exactness/according to reality
याथातथ्येन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयाथातथ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन
केनचित्by anyone
केनचित्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुं/नपुंसक, तृतीया (करण), एकवचन; चित्-प्रत्यय (indefinite: by anyone)
गत-आगतम्the going and coming (movements)
गत-आगतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगत (कृदन्त-प्रातिपदिक) + आगत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्वसमासः (गतम् च आगतम् च)
मनुष्येणby a human
मनुष्येण:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमनुष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन
ज्योतिषाम्of the luminaries
ज्योतिषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootज्योतिष् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन
सांस-चक्षुषाwith the (limited) human eye/vision
सांस-चक्षुषा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootसांस (प्रातिपदिक) + चक्षुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; तत्पुरुषसमासः (सांसं चक्षुः/सांसचक्षुः = सांसदृष्टि)